भारतीय सीमावर्ती बजारमा भारुभन्दा नेरु बलियो

अनौपचारिकरूपमा भारु सटही गर्दा नेपालीहरूले एक सय रूपैयाँको एक महिनाअघिसम्म एक सय ६६ रूपैयाँसम्म तिर्नु पर्ने गरेकोमा अहिले यो दर घटेर एक सय ५५ सम्म आइपुगेको छ । सीमावर्ती भारतीय बजारका व्यवसायीले समेत नेपाली रूपैयाँमै जोड दिन थालेका छन् । भारतीय रूपैयाँ लिनेहरूले समेत एक सयको एक सय ५५ नेपाली रूपैयाँ दिन्छन् ।

बीरेन्द्र जैसी । नेपालगन्ज ।

नेपालगन्ज र सीमावर्ती भारतीय बजार रूपैडिहामा भारतीय रूपैयाँको तुलनामा नेपाली रूपैयाँको माग बढेको छ । नेपाली रूपैयाँ भारुसँग पहिलेको तुलनामा केही बलियो देखिएको हो । एक महिनायता नेपाली रूपैयाँको माग बढ्दै गएर नेपाली रूपैयाँ बट्टादरमा गिरावट आएको व्यवसायीहरू बताउँछन् । अनौपचारिकरूपमा नेपाली र भारतीय रूपैयाँको सट्टादरलाई ‘बट्टा’ भन्ने गरिन्छ ।

सामान्य अवस्थामा भारतीय एक सय रूपैयाँको नेपाली एक सय ६० रूपैयाँ हुन्छ । तर, अनौपचारिकरूपमा भारु सटही गर्दा नेपालीहरूले एक सय रूपैयाँको एक महिनाअघिसम्म एक सय ६६ रूपैयाँसम्म तिर्नु पर्ने गरेकोमा अहिले यो दर घटेर एक सय ५५ सम्म आइपुगेको पाइएको
छ ।

रूपैडिहा निवासी स्थानीय विकास पाण्डे एक महिनायता भारुको मूल्य घटेर अहिले एक सय ६० आसपास पुगेको बताउँछन् । ‘अहिले त कतिपयले ४०, ६० पैसामात्रै बढी लिएर नेपाली पैसा लिइरहेका छन् । हामी पनि अचम्ममा परेका छौँ,’ पाण्डेले मिसन टुडेसँग भने ।

यता नेपालगन्जमा भारु सटहीको कारोबार गर्दै आएका टीकाजंग शाह अहिले नेपालगन्जमा एक सय ५७ रूपैयाँसम्मका भारु सटही भइरहेको आफूले जानकारी पाएको बताउँछन् । ‘कतिले एक सय ५५ मै पनि भारु दिएको भन्ने सुनिन्छ,’ शाहले भने ।

आफूहरूले एक सय ६० भन्दा तल दिन नमिल्ने भएकोले अहिले भारु सहटीको कारोबार ठप्पप्राय रहेको उनले बताए । ‘यस्तो अवस्था १७, १८ वर्षको अनुभवमा पहिलोपल्ट देख्दै छु । भारु रूपैयाँ सटही गर्न कसैले मानिरहेको छैन । नेपाली रूपैयाँको माग धानिनसक्नु छ । हाम्रो त यही कारणले कारोबार पनि छैन जस्तै छ,’ शाहले भने ।

सामान्य अवस्थामा कुनै मुद्रामा समान आयात धेरै गर्नुपर्ने भएमा वा फाइदा हुने समान आयात गर्नुपर्ने भएमा उक्त मुद्रा समान खरिद गर्ने पक्षले महंगोमा किन्न लालायित हुन्छन् । अहिले भारु नेपालीका लागि सस्तो हुँदै जानु र भारतीयका लागि नेपाली रूपैयाँ महंगो हुँदै जानुका पछाडि नेपालबाट कुनै वस्तुको खरिद गर्न भारतीयहरू लालायित छन् भन्ने अर्थमा बुझ्नुपर्ने जानकारहरू बताउँछन् ।

यसका साथै नेपालगन्जमा क्यासिनोका कारण पनि नेपाली रूपैयाँको माग बढेको हुनसक्ने व्यापारीहरू बताउँछन् । एक व्यवसायीले अवैद्यरूपमा चाइनिज सुनको कारोबार हुन थालेकोले नेपाली रूपैयाँको माग बढेको सुन्नमा आएको बताए । बाँकेका प्रहरी प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) सन्तोषसिंह राठौरले भने बट्टादर घटेको विषयमा अनभिज्ञता प्रकट गरे ।

उनले यसबारेमा जानकारी पाएपछि आवश्यक सतर्कता भने अपनाइएको बताएका छन् । ‘हामीले बुझ्दा हाम्रो तर्फबाट गर्नुपर्ने त्यस्तो कुनै काम देखेनौँ । यद्धपि नाकामा यसले हुनसक्ने शंकास्पद गतिविधिमा विशेष ध्यान दिन निर्देशन चाहीँ दिएको छु,’ राठौरले भने ।

भारतीय रूपैयाँ सटहीको बट्टादरमा पूर्वका सीमा नाकामा पनि यस्तै स्थिति रहेको पाइएको छ । पूर्वका सीमावर्ती भारतीय बजारमा पनि बट्टादर घटेर एक सय ५५ मा झरेको उल्लेख छ । यसका पछाडि यी नाकाबाट चिनियाँ सुन र गाँजाको तस्करी भइरहेको हुनसक्ने आशंका व्यक्त गरिएको छ ।

नेपालीलाई भारु साट्न सकस

भारतबाट कमाई गरेर फर्किनेहरूले अहिले नेपालगन्जमा भारु साट्न सकस झेलिरहेका छन् । बजारमा भारु कसैले लिन मन नगर्ने हुँदा उनीहरू सहटीका लागि भौतारिने गरेका पाइएको छ । ‘हातमा भारुको मुठा लिएर आएका थिए । हामीसँग पनि त्यति नेपाली रूपैयाँ थिएन । साट्न सकेनौँ । बैंकमा पनि साटिदिएन भन्ने गुनासो गर्दै थिए,’ भारु सटहीको कारोबार गर्दै आएका टीकाजंग शाहले भने ।

नेपालगन्जदेखि भारतसम्म यातायात सेवा दिँदै आएका खगेन्द्र बिसीले पनि पछिल्ला दिनमा भारु नसाटिएपछि धेरै नेपालीहरू समस्यामा रहेको बताए । ‘हामीकहाँ आउँछन्, साटिदिनुप¥यो भन्छन् । हामीसँग पनि भारु थुप्रिएर बसेको छ । नेपाली रूपैयाँ छैन । धेरै समस्या छ अहिले,’ उनले भने ।

भारतीय रूपैयाँका सामू नेपाली रूपैयाँ बलियो भएपछि सीमावर्ती बजार पुग्ने नेपाली उपभोक्तालाई भने फाइदा भइरहेको छ । भारुको दर सस्तो भएपछि भारतीय बजारमा सामान पनि पहिलेको तुलनामा सस्तो पाइन थालेको छ । नेपालगन्ज उद्योग वाणिज्य संघका महासचिव चिरन्जिवी ओलीका अनुसार यसको असर व्यवसायीहरूलाई भने त्यति धेरै छैन ।

आयात निर्यातमा यसले कुनै असर नगर्ने भएकोले व्यवसायीहरूलाई यसको असर नपरेको उनले बताए । ‘रूपैडिहाबाटै आयात हुने र नगदमा कारोबार हुने भएको अवस्थामा फरक पर्ला । तर आमरूपमा आयात निर्यात एलसीबाट हुने भएकोले व्यवसायीहरूलाई त्यति असर छैन,’ ओलीले भने । तर यहीबेला भारतीय बजारमा सस्तो सामान पाइने भएपछि नेपाली उपभोक्ताहरू थप बाहिरिने अवस्था रहेको छ ।

‘विदेशीले नेपाली रूपैयाँ होल्ड गर्ने हुनै सक्दैन’

नारायणप्रसाद पोखरेल
सहप्रवक्ता, राष्ट्र बैंक

नेपाल राष्ट्रबैंकका सहप्रवक्ता नारायणप्रसाद पोखरेल भने भारतमा नेपाली रूपैयाँको माग बढ्ने र उनीहरूले नेपाली रूपैयाँ जम्मा गर्ने हुनै नसक्ने बताउँछन् । उनले बरू राष्ट्रबैंकले कहिलेकाँही सीमावर्ती शाखाहरूबाट भारु सहटीको प्रवाह घटबढ गर्नसक्ने र त्यस्तो बेला बजारबाटै सटही बढ्ने बताए ।

अहिले के भइरहेको हो भन्नेबारेमा राष्ट्रबैंकले बुझिरहेको बताउँदै उनले नेपाली रूपैयाँ बलियो भएको हो भनिहाल्न नमिल्ने बताए । ‘अहिलेको अवस्थामा किन सस्तो दरमा भारु पाइन थालेको हो भन्नेकुरा स्थानीय स्तरमै बुझ्नुपर्ने हुन्छ ।

तर सीमाक्षेत्रबाहेक भारतमा नेपाली रूपैयाँका कुनै कारोबार नै नहुने भएकोले उनीहरूले नेपाली मुद्रा होल्ड गरेर राख्दैछन् भन्ने कुरा हुन सक्दैन,’ पोखरेलले भने ।