23 September 2021  |   बिहिबार, अशोज ७, २०७८

नयाँ साइकल

मिसनटुडे संवाददाता
प्रकाशित मितिः आइतवार, जेष्ठ ३०, २०७३  

कथा

shashiram karki
शशिराम कार्की
विहान पाँच बजेको समयमा उठेर जुनकिरी कराउँदै थिई, “यो घरका मानिस कति सुत्न जानेका हुन ?, बाबु उस्तै, छोराछोरी उस्तै । सबैतिर आफैँ हेर्नु पर्ने । घरको सर समान हराएको पनि थाहा छैन । कसैले सबै धन सम्पत्ति चोरेको पनि थाहा छैन । के भएका हुन् ?” म झटपट उठ“े अनि विस्तराबाटै सोध“े “के भयो ए सोमेकी आमा ?किन बिहानै कराइरहेकी ?” “सबै थोक भयो नी ! हिजो कोलियाको ढोका लगाउनै बिर्सेछ । तिमी त्यस्तै, यो सोमे उस्तै । चमेली र जुनाको त झन के कुरा गर्ने ? कसै न कसैको त चेत आउनु पर्छ । यो घरका मानिस हुन र ? सोत्तर स्याउला हुन । चेत हराएका ।” उ फतफताउदै थिई आफ्नै सुरमा । “आफ्नै सुरमा कति कराइ  रहेकी ? कुरा के हो भन न ! कुरा भन्नु छैन । कराएकी छ,छ ।” मैले पुनः भने ।“के हुनु नि ? मेरो साइकल छैन । चोरले लगेछ । ढोका नलगाएको मौका पारेपछि लिने नै भयो नी ! अब केमा चढेर जाने नी अफिस ? अब परेन
फसाद ।” उ आगनमा झारु लगाउँदै कराइरहेकी थिई ।  मलाई याद आयो, यो साइकल २०५५ साल आषाड ५ गते किनेकी थिइ, उसले । अहिले साइकल किनेको पन्द्र वर्ष भइसकेको थियो । सायद सोमे जन्मेकै साल हो । त्यो बेला जुनकीरिलाई एकजना आफ्न्तले जिल्ला हुलाक कार्यालय बाँकेमा पियनको जागिर लगाई दिएका थिए । त्यो बेला सोमे छ महिनाको थियो । म नेपाल गन्जको फत्तेवाल आँखा अस्पतालमा चौकिदार थिए“ । खर्च चेरै थिएन । उसले हुलाक कार्यालयबाट बुझेको पहिलो महिनाको तलबबाट त्यो साइकल किनेकी थिई । आँखा अस्पतालको नजिकै कोठा भाडामा लिएर बसेका थियौँ । दुवैजनाले कमाउने भएपछि केही पैसा बचत भयो । मेरो ड्युटि रातमा हुने भएकोले दिनभरी म बच्चा हेरेर बस्थेँ । हामीले त्यो वेला फुल्टे“ग्रा रोडको बाहिर पट्टी बिश हजारमा घडेरी लियौँ । पछि त्यसैमा बैँकबाट ऋण लिएर चारकोठाको घर पनि बनायांै । त्यस बेला जीवन राम्रो हुँदै जाने कुरामा हामी ढुक्क थियौँ । समय वित्दै गयो । महंगी बढ्दै  गयो । पछि चमेली र जुनाको जन्म
भयो । ५ जनाको परिवारको पालन पोषण गर्नु, बैँकको ब्याज तिर्नु, पाहुनाहरुको सत्कार गर्नु, चाडपर्वहरु मनाउनु,औषधि उपचार गर्नु पियन र चौकिदारको जागिरले कति थेग्ने ? पछि छोराछोरी स्कुल जान थालेपछि खर्च झन बढ्यो । खर्च धान्न गाह्रो हुँदै गयो । जुनकीरीको साइकल पुरानो हुँदै गयो । विग्रेका समान बदल्दा बदल्दा त्यो बुढो साइकलमा बिचको डण्डी बाहेक आफ्नो केही बचेको थिएन । साइकल चलाउँदा कटकट…कटकट…. चुईचुई…चुईचुईको आवाज दिन्थ्यो । हुलाक कार्यालयबाट घर सम्मका सबैले जुनकिरीलाई चिनी सकेका थिए, हुलाकको पियन भनेर । चिल जस्तै आवाज निकाल्ने साइकल चढ्ने हुनले उसको नाम कसैले चिलगाडि राखी दियो । त्यो नाम सबैतिर प्रचार भएको थियो । उसले साइकल चलाउँदा आवाजबाटै मानिसहरुले चिलगाडि होला भनेर चिन्दथेँ । साइकल चलाउन पनि खुव जोड लगाउनु पर्दथ्यो । कहिले काहिँ त्यो साइकल चढेर तरकारी लिन जाँदा रानी तलाउको सब्जी मण्डी पुगेर फर्कन पनि मलाई निकै कठिन पर्दथ्यो । जुनकिरी कसरी दिनदिनै साइकल चढेर अफिस जाँने आउने गर्थी, मलाई अचम्म लाग्थ्यो ।  पटक पटक मैले उसलाई यो थोक्रो साइकल कति चढ्छेस ? फालिदे । दुइ नम्बर आलु त कसरी नआउला ? अर्काे साइकल किन् । एक महिनाको तलव त जाने हो नी भनेर साइकल किन्न कर गरेको थिए“ ।  उसले भन्ने गर्थि “घरको ऋण तिरी सकेपछि किनौँला नी ! अहिले काम चलेकै छ । दिनमा दुई पटक चढ्नु पर्ने त होनी साइकल । छोराको ट्युसन फी, छोरीको ड्रेस किन्नु छ । किन ऋण  बोक्ने ?”घरको ऋण भने घट्नेको नामै थिएन । ब्याज बुझायो । साँवा त बसेकै हुन्थ्यो । यो बंैकले नै खाएको थियो तलव सबै । हामी त काम ग¥यो, हाड घोट्यो, महिनाको तलव बुझ्यो, गएर ब्याज बुझायो । बरु भाडामै बसेको भए अहिले सम्म बुझाएको ब्याजबाट यस्ता त दुइवटा घर बन्थेँ होला । मैले भन्थे “सोमेकी आमा, यो घरको ऋण कहिले पनि तिरेर सकिने छैन । कति दुःख गर्छेस् ? एउटा राम्रो साइकल किन् । किने पछि किन्या किन्यै हुन्छ । ऋण छ भन्दैमा भोकै बस्नु त भएन नी !” “होइन, अहिले किन्दीन । छोराले १२ कक्षा सकोस् । त्यो बेला सम्म चमेली र जुना पनि मेट्रिक गर्लान नि ! खर्च घट्यो भने त सबै पैसा ऋण तिर्नमा लगायाँै भने जाबो ऋण तिर्न कतिवेर लाग्ला त ? त्यसपछि एउटा राम्रो साइकल किन्छु । एउटा सुनको सिक्री लगाउन पनि मन लागेको छ । त्यो पनि किन्छु । अनि त फुर्ती आइहाल्छ नी !” “सोमेकी आमा, मेरो त जागिर स्थायी कहिलै भएन । प्राइभेट अस्पताल न प¥यो । बरु तेरो त सरकारी जागिर, स्थायी भएको पनि आठ÷दश वर्ष भइ सक्यो । संचय कोषमा त पैसा जम्मा भयो होला नि, त्यही ल्याएर ऋण तिरौँ । कति ऋण बोक्ने ?” मैले भन्थेँ । उसले भन्ने गर्थी “हुन्न बुढा, त्यो पैसाले त म यो हाम्रो घर पछाडिको जग्गा किन्ने हो । अलिकति तरकारी रोप्ने ठाउँ पनि त चाहियो नी, ऋण भन्ने कुरा तिर्दै गरौँला नी ! किन हतार गर्ने ?”मलाई थाहा थियो, उसको इच्छा कहिले पनि पुरा हुने थिएन । छोराछोरीको पढाई अझै सकिएको थिएन । नेपालमा बेरोजगारीको दर यति धेरै थियो की यिनीहरुले जागिर पाउँने छैनन् । जागिरको लागि पनि सोर्स फोर्स चाहिन्छ । आफ्नो त्यस्तो केही छैन । छोरा छोरीको विवाह गर्नु प¥यो । त्यति गर्दा गर्दै जागिर खाने उमेर सकिन्छ । बुढेसकाल लाग्यो भने अनेक किसिमका रोगहरुले च्याप्छन् । ओखती मुलो मै कति पैसा जान्छ । गाउँघरका इष्टमित्रका घरमा भएका पुजाआजा, विवाहहरुमा पैसा नै चाहिने । जमाना बदलिई सक्यो । जता गयो पैसै चाहिन्छ । चन्दा, दान दक्षिणा, चाडपर्व आदिको खर्च बढेको बढयै छ । छोरा छोरीले मोवाइलको माग गर्छन् । मोवाइल किनेर मात्र कहाँ हुन्छ ? त्यमा पैसा हाली रहनु पर्छ । त्यसैले घरको ऋण तिरी सकेर छोराछोरीको पढाइ सकेर नयाँ साइकल र सुनको सिक्री किन्ने जुनकीरिको रहर कहिलै पुरा हुनेवाला थिएन ।  मैले भन्थेँ “सोमेकी आमा, हाम्रो दरिद्रता कहिलै हट्ने छैन । यो थोत्रो साइकलले तलाई कुनै दिन दुर्घटना गराउने छ । घुँडा दुख्ने रोग जगाउने छ । यो साइकल बेच । केही रकम थपेर अर्काे अली राम्रो साइकल किन् । दुई दिनको जीवन त हो । कति लोभ गर्छेस् ?” उसले भन्थी “यो चानचुने साइकल कहाँ हो र ? यो त एटलस साइकल पो त !यसले एक क्वीन्टल भारी त सजिलै बोक्छ । लोभको कुरा होइन बुढा, यो फारोतिनोको कुरा हो । पैसा बचाएपछि कुनै दिन काम लाग्छ ।”
पैसा त कहिले बचाउन सकिन्थ्यो
र ? पैसा आउने बाटो एउटा मात्र
थियो । खर्च हुने बाटाहरु हजारवटा
थिए । हाम्रो घर जाजरकोट डाँडागाउँ गाविस वडा नं ५ मा थियो । धेरै सन्तान ईश्वरका वरदान भन्ने उखान हाम्रो घरमा लागु थियो । हामी ५ भाइहरु र ४ दिदी बहिनीहरुको पालन पोषणको जिम्मा पाएका मेरा बा–आमासँग थोरै भिरालो जग्गा र एक हल गोरु तथा १५ वटा बाख्राहरु थिए । हामी सबै भाइ बहिनीले प्राथमिक तह भन्दा माथि पढ्न
सकेनौँ । खाना लगाउन निकै कठिन परेको थियो । दिनरात हाड घोटेर मेरा बा आमा परमेश्वरको भरमा बाँच्नु भएको थियो । जति दुख पर्दा पनि हे दैव तैँ छस भन्नु हुन्थ्यो । म साहिँलो थिए । मैले एकदिन बिचार गरे कम्तिमा म नभए पछि एउटा भाग त कम हुन्छ । लगाउनलाई एउटा भोटी त कम हुन्छ । त्यसैले एक दिन राती घरबाट भागे“ । उज्यालो नहुँदै रिम्नाको पुल पार गरिसकेको थिए“ । कतै माग्दै, कतै चोरी गर्दै, तराइमा झरे“ । नेपाल गन्जको एउटा होटलमा भाँडा माझेँ । पछि कसैबाट थाहा पाए“, आँखा अस्पतालमा चौकिदार खोजेको छ । मेरो सबै कुरा सुनेपछि चौकीदार काम पाए“ । यतै बस्न थाल्दा दैलेखबाट बसाई सरी कम्दीमा आएका मेरा ससुराको पनि स्थिति उस्तै थियो । मेरी सासु र जुनकिरी आमा छोरी दाउरा बेचेर गुजरा चलाउथेँ । दाउर किन्ने क्रममा जुनकिरी सँग भेट भयो । माया प्रिति बसेपछि विवाह गरे“, नजिकैको हटिया बाबा मन्दिरमा गएर । दुवै जनाले सानै भएपनि काम पाउँदा र शहरमा घर बनाउँदा मेरा आफ्न्तहरुले अचम्म माने । ठुलो मानिस भएको, शहरमा घर बनाएको, धेरै पैसा कमाएको हल्ला भएछ । त्यसैले पाहुनाहरु पनि आँउने नै भए । आफ्नो हालत भने गरिवको गरिवै । मानिसहरु भन्थेँ । गरिवका दाउ, कहिले पनि नआउ । मेरी जुनकिरी निकै ठुलो सपना देख्दथी तर हाम्रो गरिवीको खाल्डो झन झन बढ्दै जान्थ्यो ।  साइकल चोरी भएको सुनेर मैले भने“ “आज बल्ल विधताले सुनेछन् । अब नयाँ साइकल चढ्न पाउने भइस् । नकरा अब । त्यो पुरानो साइकलको लास हाम्रो घरमा रहे सम्म तँ त्यसैलाई घिसारी रहने थिइस् । जे गर्छन् परमेश्वरले असलै गर्छन् भनेको यही हो ।”
“आजबाट कसरी जाने त  अफिस ? हामीसँग त अहिले साइकल किन्ने पैसा नै छैन । संचय कोषबाट पैसा निकाल्ने त साइकल किन्नलाई ? मलाई त त्यो साइलकको निकै माया पो लाग्थ्यो त ! त्यसै साइकलले मलाई साइकल सिकायो, साइकल चढ्ने बनायो । यत्रो वर्ष मलाई बोकेर ओहोर दोहोर गरायो । कीरा परोस् साइकल चोरको हातमा । त्यसको भलो नहोस् ।” उसले सत्तो सराप गरिरही । मैले भने “पीर नगर । यस्तै पर्छ भनेर मैले आठ÷दश हजार रुपैयाँ लुकाएर राखेको छु । त“लाई अरु केही दिन नसके पनि एउटा राम्रो साइकल किनी दिन्छु । बरु आज हाकिमलाई भनेर एकदिन छुट्टी माग । रुपैडिहा गएर साइकल लिएर आँउला ।” भोली पल्ट जुनकीरी अफिसबाट फर्कदा जुनकिरी जस्तै बलीरहेकी उज्याली थिई । खुसी हुँदै काइकलबाट झरी । साइकल डो¥याउदै आफ्नो सुत्ने कोठै भित्र राखेर आई । म आँगनमा मुढामा बसेर कसैले बाटोमा फालेको हिन्दी पत्रिकाको पाना हेरिहेको थिए“ । उसको हँसिलो अनुहार देखेर मैले भने “आज खुब खुसी भएकी छेस् नि किन हो ? कि नयाँ साइकल चढ्न पाएर खुसी भएकी होस् ।”“सोमेका बा, हेर न आज त बाटोमा सबैले मलाई बधाई दिए । अफिसमा पनि हाकिम साबले त मिठाई नै खुवाउनु भो । मलाई त उहाँले आजबाट हलकारा मै बढुवा गरिदिनु भो । साइकल राम्रो भएको भए त म पहिले नै हलकारा भइ सक्ने रहिछु । मेरो तलव पनि अर्काे महिना देखि एक हजार बढी हुने भो । यो साइकलले त मलाई गर्नु ग¥यो नी !” यति भन्दै उसले मेरो मुखमा लडडु हालिदिई । छोराछोरीलाई पनि लडडु खुवाई । नयाँ मेरी गोल्ड साइकल हाम्रो पलङ्गको सिरानमा ठिङ्ग उभिएको थियो । उसले भन्दै थिई “अब त म यो साइकल कोठै भित्र राख्दछु । चोरले कसरी  चोर्दाेरहेछ ? हेरौँला ।”मैले मनमनै भने ‘बिचरी जुनकिरी, एउटा नयाँ साइकल पाउँदा यति विधि खुसी हुन्छे । हामी नेपालीहरुका स–साना चहानाहरु छन् । तीनै स–साना इच्छाहरु नै पुरा गर्न सक्दैनौ हामीहरु । हामी नेपालीहरुको दुर्दसा कहिले सुध्रने होला ?’

प्रकाशित मितिः आइतवार, जेष्ठ ३०, २०७३     12:25:42 PM  |