उपभोक्ताको धारामा सिधैँ बोरिङको पानी

‘ट्यांकी निर्माण खर्चिलो छ, तर सरकारबाट कम बजेट आउने हुँदा सिधै बोरिङबाट पानी वितरण गर्नुपरेको हो,’ खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालय नेपालगन्जका प्रमुख विधान अर्यालले भने । ४ लाख ५० हजार लिटर क्षमताको पानी ट्यांकी निर्माण गर्न करिब ढाई करोड खर्च हुने उनले बताए । ‘सरकारले १३ करोड विनियोजन गरेको छ,’ उनले भने, ‘यस हिसाबले एउटा योजनामा १४ लाख रूपैयाँ भाग पर्छ । जबकि एउटै योजना सम्पन्न गर्न ७ देखि ८ करोड खर्च हुन्छ ।’

निशु जोशी । नेपालगन्ज ।

२०७१ सालमा आएको बाढीले बाँके राप्ती सोनारी– २ खल्ला राजपुरको गाउँ नै तहसनहस बनायो । बाढीपछि स्थानीयहरू झण्डै १ किलोमिटर टाढा विस्थापित हुन बाध्य भए । खानेपानीको कुनै सुविधा नभएको ठाउँमा बस्नुपरेपछि पानी लिन दैनिक १ किलोमिटर टाढा आउजाउ गर्नुपर्ने बाध्यता रहेकोमा डेढ वर्षयता उनीहरूको घरमै पाइपलाइन प्रणालीको सरकारी खानेपानीको धारा पुगेको राजपुर खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता समितिका सचिव शेरबहादुर वलीले बताए ।

‘बाढीपीडितहरू १ किलोमिटर टाढा गएर पानी ल्याउन बाध्य थिए । त्यसमाथि हातेपम्पको पानी रातो थियो । पानीले भाँडाकुँडा पनि बिगारेको थियो,’ वलीले भने । जमिनमुनि २५ फुटबाटै निकालिएको पानीको रंग रातो र खान अयोग्य छ । आफूले पनि ५ वर्षबढी जारको पानी किनेर खाएपछि अहिले धाराको पानी खान पाएको वलीले अनुभव सुनाए । उनको गाउँमा जारको पानी कोहलपुरबाट पुग्ने गथ्र्यो ।

घरनजिकै सरकारी पाइप प्रणालीको धारा पुगेपनि राजपुरवासीका लागि प्रयाप्त नभएको उनी बताउँछन् । २ सय ५५ घरधुरी रहेको राजपुरमा हालसम्म १ सय ६० घरधुरीमा मात्र पाइप प्रणालीको खानेपानी पुगेको उनले जानकारी दिए । ‘बिहान र साँझ एक–एक घण्टा पानी आउँछ, तर अरु स्थानीयहरू हातेपम्पको असुरक्षित पानी पिउन बाध्य छन्,’ वली भन्छन् । २०७८ मा आयोजना निर्माण सुरु भएपनि २०८० फागुनदेखि पानी वितरण सुरु भएको हो ।

बाढीपीडितहरूको बस्तीमा पानी नभएका कारण उपभोक्ता समितिले उनीहरूलाई प्राथमिकतामा राखेर पानी वितरण गरेको हो । राप्ती सोनारी– ८ बालापुरको अवस्थापनि राजपुरको जस्तै छ । बस्तीमा पाइप प्रणालीको खानेपानीले केही राहत त पुगेको छ, तर समाधान भने अझै टाढा छ । २०८१ माघदेखि बालापुरमा पनि ३ सय १७ मध्ये १ सय घरधुरीले मात्र पाइप प्रणालीबाट खानेपानी पाएको पदलापुर बालापुर खानेपानी तथा सरसफाइ उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष भागिराम खड्काले जानकारी दिए ।

उनका अनुसार त्यहाँको हातेपम्पबाट पनि रातो पानी आउने गर्छ । बालापुर र राजपुरमा ट्यांकी निर्माण नगरेरै बोरिङमार्फत पानी वितरण भइरहेको हो । तत्काल खानेपानी समस्या समाधान गर्न खानेपानी आयोजना र उपोभोक्ता समितिबीच सहमति भएपछि बोरिङमार्फत पानी वितरण सुरु गरिएको अध्यक्ष खड्काले बताए । उनका अनुसार सबै घरधुरीमा खानेपानीको धारा पुराउनका लागि ट्यांकी निर्माण गर्न आवश्यक छ । तर बजेटको अभाव छ ।

सबै घरधुरीमा पाइप प्रणालीको खानेपानी नपुगेपछि स्थानीयहरू हातेपम्पकै पानी पिउन बाध्य छन् । स्थानीयहरूले ट्यांकी निर्माणको माग गरिरहेपनि सरकारले पर्याप्त बजेट विनियोजन गर्न सकेको छैन । ६० लाख रूपैयाँ बजेट आएपनि पाइप र भवन निर्माणमा सकिएको खड्काले बताए । ‘ट्यांकी निर्माण खर्चिलो छ, तर सरकारबाट कम बजेट आउने हुँदा सिधै बोरिङबाट पानी वितरण गर्नुपरेको हो,’ खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालय नेपालगन्जका प्रमुख विधान अर्यालले भने ।

४ लाख ५० हजार लिटर क्षमताको पानी ट्यांकी निर्माण गर्न करिब ढाई करोड खर्च हुने उनले बताए । ‘सरकारले १३ करोड विनियोजन गरेको छ,’ उनले भने, ‘यस हिसाबले एउटा योजनामा १४ लाख रूपैयाँ भाग पर्छ । जबकि एउटै योजना सम्पन्न गर्न ७ देखि ८ करोड खर्च हुन्छ ।’
कार्यालयबाट हाल ९० वटा आयोेजना सञ्चालनमा रहेका छन् । जसमध्ये ५२ वटा योजना प्रदेश सरकारबाट सञ्चालित छन् ।

हालसम्म ९० मध्ये ३० वटा आयोजना पूरा भइसकेका छन् भने अब राधापुर, नौवस्ता, बनकटुवा र रझेना खानेपानी आयोजना सम्पन्न हुने तयारीमा छन् । ‘एक घर, एक धारा’ अभियान सञ्चालन गरिरहेको लुम्बिनी प्रदेश सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०८२–०८३ का लागि बाँकेका ४ वटा खानेपानी योजनाका लागि केवल १–१ हजार रूपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको छ । राप्ती सोनारी ३ मा रहेको नवलपुर खानेपानी आयोजना र खैरहनी, नेपालगन्ज १३ को उदरपुरलालापुर्वा, बैजनाथ ४ को बैजनाथ खानेपानी आयोजनालाई १ हजारका दरले रकम विनियोजन भएको हो ।

बाँकेमा हालसम्म खानेपानीको पहुँच हालसम्म १५.०७ प्रतिशत रहेको खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालय बाँकेका सूचना अधिकारी खगेन्द्र खत्रीले जानकारी दिए । बाँकेमा १ लाख २९ हजार २ सय ३४ घरधुरीमा खानेपानीको पहुँच भएकोमा पाइप प्रणालीमार्फत १९ हजार ४ सय ८३ घरधुरीमा पानीको पहुँच पुगेको उनले बताए । यो कूल जनसङ्ख्याको १५.०७ प्रतिशत हो ।

यस्तै जिल्लामा निजी धारा (जमिनमुनिको पानी हातेपम्म, मोटरमार्फत निकालिएको) ९४ हजार ५ सय ४७ घरधुरी अर्थात् ७३.१६ प्रतिशतले प्रयोग गरिरहेका छन् । अझैपनि इनार खोलामार्फत जिल्लामा ५ हजार ८ सय ४६ घरधुरी अर्थात् ४.५ प्रतिशतले असुरक्षित पानी पिइरहेका खत्रीले बताए । स्थानीय तहको बजेटमार्फत, निजी श्रोत, संघसंस्थामार्फत गरी ९ हजार ३ सय ९५ घरधुरी अर्थात् ७.२५ प्रतिशतले पानीको प्रयोग गरिरहेका छन् ।

यसवर्ष ७ सय ५० घरधुरी खानेपानीको पहुँचमा जोडिए

खानेपानी तथा सरसफाइ डिभिजन कार्यालय नेपालगन्जबाट यसवर्ष बाँकेमा १० वटा खानेपानी आयोेजना सञ्चालनमा आएका छन् । कार्यालय प्रमुख विधान अर्यालले जिल्लाको राप्ती सोनारी, कोहलपुर र खजुरामा गरी ३ पालिकामा १० योजना सञ्चालनमा आएको बताउँदै यहाँका ७ सय ५० घरधुरी शुद्ध खानेपानीको पहुँचमा जोडिएको जानकारी दिए । उनका अनुसार, राप्ती सोनारी गाउँपालिकाको वडा नं २ मा राखि गौशाला, राजपुर र हरिहरपुर खानेपानी आयोजना सञ्चालनमा आएको छ । यस्तै वडा नं ५ मा चिलरिया, विनौना र वडा नं. ८ बालापुरमा बालापुर खानेपानी आयोजना सञ्चालन गरिएको छ ।

यस्तै जिल्लाको कोहलपुर नगरपालिकाको वडा नं. ३ मा रझेना, बैजनाथ गाँउपालिकाको वडा नं. ६ मा बनकटुवा, नौवस्ता खानेपानी आयोजना र खजुराको वडा नं. ४ मा राधापुर खानेपानी योजना थपिएका छन् । यी योजना सम्पन्न हुन भने बाँकी छ । बाँके जिल्लामा नरैनापुर गाउँपालिका, डुडुवा गाँउपालिका र जानकी गाँउपालिकामा अहिलेसम्म यो कार्यालयबाट कुनैपनि खानेपानीका आयोजना सुरु भएका छैनन् । स्थानीयको श्रमदान १० प्रतिशत हुनुपर्ने भएपनि स्थानीयहरूले चासो नदेखाएपछि र बजेट कम भएका कारण आयोजना सुरु हुन नसकेको कार्यालयले जनाएको छ ।