हरेक वर्ष मे १२ तारिखमा विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय नर्स दिवस मनाइन्छ । आजका दिन विभिन्न कार्यक्रमहरू गरेर सम्बन्धित सरोकारवालाहरूले अन्तर्राष्ट्रिय नर्स दिवस मनाउने गर्दछन् । आधुनिक नर्सिङ सेवाकी अगुवा फ्लोरेन्स नाइटिंगेलको जन्मदिनको अवसर पारेर मनाइने यो दिवस स्वास्थ्य क्षेत्रमा नर्सहरूको योगदान, समर्पण र मानव सेवाप्रतिको उनीहरूको अदम्य भावनालाई सम्मान गर्ने दिन हो । अस्पताल, स्वास्थ्यचौकी, प्रसूति गृह वा विपद्को कठिन घडी—जहाँ बिरामी हुन्छन्, त्यहाँ नर्सहरू आशाको दीप बनेर उभिएका हुन्छन् । त्यसैले नर्स केवल स्वास्थ्यकर्मी मात्र नभएर उनीहरू मानवीय संवेदनाका जीवित प्रतीक हुन् । कोभिड–१९ महामारीको समयमा विश्वले नर्सहरूको भूमिका अझ नजिकबाट देख्ने अवसर पायो । जब मानिसहरू घरभित्र सुरक्षित थिए, त्यतिबेला नर्सहरू आफ्नो ज्यानको जोखिम मोलेर बिरामीको सेवामा खटिएका थिए । धेरै नर्सहरूले परिवारभन्दा अस्पताललाई प्राथमिकता दिए, कतिपयले आफ्नै स्वास्थ्य गुमाए भने केहीले जीवन समेत बलिदान गरे । यसले प्रमाणित ग¥यो कि स्वास्थ्य सेवा प्रणालीको मेरुदण्ड वास्तवमा नर्सहरू नै हुन् । बिरामीको उपचारमा चिकित्सकको निर्णय महत्त्वपूर्ण भए पनि त्यसलाई व्यवहारमा उतार्ने, बिरामीको दैनिक हेरचाह गर्ने र मानसिक सान्त्वना दिने काम नर्सहरूले नै गर्छन् ।
नेपालको सन्दर्भमा हेर्दा पनि नर्सहरूको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण छ । दुर्गम गाउँदेखि ठूला सहरसम्म स्वास्थ्य सेवा पु¥याउन नर्सहरूले निरन्तर योगदान दिइरहेका छन् । विशेषगरी मातृ तथा शिशु स्वास्थ्य, खोप अभियान, जनचेतना कार्यक्रम तथा आकस्मिक सेवामा उनीहरूको उपस्थिति अपरिहार्य छ । तर विडम्बना, समाजले उनीहरूको योगदानको उचित मूल्यांकन गर्न सकेको छैन । सीमित तलब, अत्यधिक कार्यभार, असुरक्षित कार्य वातावरण र पेशागत असमानता अझै पनि नर्सहरूले भोगिरहेका मुख्य समस्या हुन् । नेपालमा निजी अस्पतालहरूमा कार्यरत धेरै नर्सहरू न्यून पारिश्रमिकमा लामो समय काम गर्न बाध्य छन् । कतिपय अस्पतालमा श्रम ऐनअनुसार सेवा–सुविधासमेत उपलब्ध छैन । रातदिन बिरामीको सेवामा खटिँदा मानसिक तनाव, थकान र सामाजिक दबाब पनि उनीहरूले सहनुपर्छ । यस्ता समस्या समाधान नगरी गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा सम्भव हुँदैन । सरकारले नर्सहरूको पेशागत सुरक्षा, उचित तलब, तालिम तथा करिअर विकासमा विशेष ध्यान दिन आवश्यक छ । अर्कोतर्फ, पछिल्लो समय नेपाली नर्सहरूको विदेश पलायन बढ्दो छ । अध्ययन र अनुभव हासिल गरेका दक्ष नर्सहरू आकर्षक तलब र सुरक्षित कार्य वातावरणका कारण विदेशिने क्रम तीव्र बनेको छ ।
यसले नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्रमा दक्ष जनशक्तिको अभाव सिर्जना गरिरहेको छ । यदि राज्यले समयमै उचित नीति, सम्मानजनक सुविधा र भविष्यको सुनिश्चितता दिन सकेन भने आगामी दिनमा स्वास्थ्य सेवा अझ संकटग्रस्त बन्न सक्छ । नर्सिङ पेशा केवल जागिर नभएर यो सेवा र करुणासँग जोडिएको जिम्मेवारी हो । बिरामी पीडामा हुँदा पहिलो सहारा नर्स नै बन्छन् । उनीहरूको मुस्कानले बिरामीमा आशा जगाउँछ भने उनीहरूको हौसलाले परिवारलाई सान्त्वना दिन्छ । त्यसैले नर्सहरूको सम्मान केवल एक दिनको औपचारिक कार्यक्रमले सीमित हुनु हुँदैन । उनीहरूको श्रम, समर्पण र त्यागको कदर व्यवहारमै देखिनुपर्छ । अन्तर्राष्ट्रिय नर्स दिवसले हामी सबैलाई एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ । स्वस्थ समाज निर्माणका लागि नर्सहरूको भूमिका अपरिहार्य छ । उनीहरूलाई सम्मान, सुरक्षा र अवसर प्रदान गर्नु राज्य, समाज र सम्पूर्ण स्वास्थ्य प्रणालीको दायित्व हो । नर्सहरूको मनोबल उच्च भए मात्र स्वास्थ्य सेवा प्रभावकारी र मानवीय बन्न सक्छ । त्यसैले यो दिवस केवल शुभकामना आदानप्रदानको अवसर नभई नर्सहरूको हक, सम्मान र भविष्यप्रति गम्भीर आत्ममूल्यांकन गर्ने दिनका रूपमा मनाइनुपर्छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्