विदेशी स्याउ कि आफ्नै माटोको स्वाद?

डा. डक्टप्रसाद धिताल

नेपाल एउटा कृषिप्रधान देश भनेर हामीले वर्षौँदेखि गर्वका साथ भन्दै आएका छौँ । तर आजको वास्तविकता त्यो गर्वसँग मेल खाँदैन । हिमालदेखि तराईसम्म उर्वर भूमि भएको देशले हरेक वर्ष अर्बौँ रुपैयाँ बराबरको खाद्यान्न, फलफूल र तरकारी विदेशबाट आयात गरिरहेको छ । अझ विडम्बना त के छ भने हिमाली जिल्ला जुम्ला, हुम्ला, डोल्पा, मुस्ताङ र मनाङमा उत्पादन भएको विश्वस्तरीय स्याउले बजार नपाउँदा किसान निराश छन्, तर हामी विदेशबाट आएको स्याउ किन्न अर्बौँ रुपैयाँ खर्च गरिरहेका छौँ । गत वर्ष नेपालले करिब रु. ४ खर्ब बराबरका कृषिजन्य वस्तु आयात ग¥यो । त्यसमा रु. २१ अर्ब बराबर फलफूल आयात भयो र त्यसकै आधाभन्दा बढी करिब रु. १०.५५ अर्ब बराबर स्याउ मात्रै विदेशबाट भित्रियो । यो केवल व्यापार घाटाको तथ्य होइन; यो हाम्रो अर्थतन्त्र, कृषि नीति, उपभोग संस्कृति र राष्ट्रिय आत्मविश्वासमाथिको गम्भीर प्रश्न पनि हो ।

रेमिटेन्सको पसिना विदेशी बजारमा

नेपालको अर्थतन्त्रको एउटा बलियो आधार रेमिटेन्स हो । आज लाखौँ नेपाली युवा आफ्नो परिवार र देशको भविष्य उज्यालो बनाउन खाडी मुलुक, मलेसिया, दक्षिण कोरिया, जापान तथा विश्वका विभिन्न देशमा कठिन श्रम गरिरहेका छन् । चर्को घाम, जोखिमपूर्ण काम र परिवारबाट टाढाको पीडाबीच उनीहरूले कमाएको प्रत्येक रुपैयाँ केवल व्यक्तिगत आम्दानी होइन, त्यो उनीहरूको पसिना, त्याग र सपनाको मूल्य हो । यही रेमिटेन्सले नेपालको अर्थतन्त्रलाई टिकाइरहेको छ, लाखौँ परिवारको चुल्हो बालिरहेको छ र देशको विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा महत्वपूर्ण योगदान पु¥याइरहेको छ । तर एउटा गम्भीर प्रश्न हाम्रो सामु उभिएको छ, हामी ती युवाको पसिनाबाट आएको पैसा कहाँ खर्च गरिरहेका छौँ ? दुःखको कुरा, त्यसको ठूलो हिस्सा विदेशबाट आउने उपभोग्य वस्तु किनेर फेरि विदेशी बजारमै फर्काइरहेका छौँ । फलफूलमा मात्रै अर्बौँ रुपैयाँ विदेश पठाइन्छ, र त्यसमा स्याउको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो छ । यसको अर्थ, नेपाली युवाले विदेशमा पसिना बगाएर कमाएको पैसा विदेशी किसान र विदेशी अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउन प्रयोग भइरहेको छ । कल्पना गरौँ, ५० डिग्रीभन्दा बढी तापक्रममा काम गरिरहेको एक नेपाली युवाले आफ्नो आमाबुबा वा श्रीमती–छोराछोरीका लागि घर पैसा पठाउँछ । घरमा त्यो पैसाले बजारबाट स्याउ किनिन्छ । तर त्यो स्याउ जुम्ला, मुस्ताङ वा डोल्पाको होइन, विदेशबाट आयात गरिएको हुन्छ । त्यसरी खर्च भएको पैसा नेपाली किसानसम्म पुग्दैन; त्यो फेरि विदेश फर्किन्छ । यसरी रेमिटेन्सले देशभित्र उत्पादन र रोजगारी सिर्जना गर्नुको सट्टा आयात बढाउने माध्यम बनिरहेको छ । यदि यही पैसा स्वदेशी उत्पादनमा खर्च भएको भए तस्बिर फरक हुन्थ्यो । जुम्लाको किसानले उचित मूल्य पाउँथ्यो, हिमाली गाउँमा रोजगारी बढ्थ्यो, कृषि उत्पादन विस्तार हुन्थ्यो र गाउँबाट हुने पलायन केही हदसम्म रोकिन्थ्यो । एउटा स्याउ किन्नु मात्र पनि किसानको जीवनमा आशा थप्ने काम बन्न सक्थ्यो । रेमिटेन्सको वास्तविक सम्मान भनेको विदेशबाट आएको पैसालाई देशभित्रै घुमाउने अर्थतन्त्र निर्माण गर्नु हो । हामीले सकेसम्म स्वदेशी उत्पादन रोज्यौँ भने त्यो पैसा नेपाली किसान, नेपाली उद्यमी र नेपाली श्रमिककै हातमा पुग्छ । यही आर्थिक चक्रले आत्मनिर्भर नेपालको आधार तयार गर्छ । त्यसैले आज आवश्यक छ, रेमिटेन्सलाई केवल उपभोगको स्रोत होइन, राष्ट्रिय समृद्धिको साधन बनाउने सोच । हाम्रा युवाको पसिना विदेशी बजारमा होइन, आफ्नै माटो, आफ्नै किसान र आफ्नै भविष्यमा फल्ने व्यवस्था निर्माण गर्नु आजको सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय जिम्मेवारी हो ।

जुम्लाको किसान किन रोइरहेको छ ?

हिमालको काखमा अवस्थित जुम्ला केवल नेपालको दुर्गम जिल्ला होइन, त्यो नेपाली स्याउको पहिचान बोकेको भूमि हो । जुम्लाको चिसो हावापानी, स्वच्छ वातावरण र जैविक खेती प्रणालीले उत्पादन हुने स्याउ स्वाद, सुगन्ध र गुणस्तरका हिसाबले विशेष मानिन्छ । यही कारण जुम्लाको स्याउलाई नेपालको प्राकृतिक सम्पत्ति र किसानको गौरवका रूपमा हेरिन्छ । तर विडम्बना, यस्तो अमूल्य उत्पादन गर्ने किसान आज खुशीले होइन, पीडाले रोइरहेको छ । एक वर्षभरि बगैँचा स्याहार्ने, हिउँद–गर्मी नभनी मेहनत गर्ने किसानले फल टिप्ने बेला उचित मूल्यको आशा गर्छ । तर त्यो आशा धेरैजसो निराशामा बदलिन्छ । उत्पादन भएको स्याउ समयमै बजारसम्म पु¥याउन राम्रो सडक छैन । भएका सडक पनि वर्षायाममा अवरुद्ध हुन्छन् । चिस्यानयुक्त भण्डारण (कोल्ड स्टोर)को अभावले धेरै स्याउ लामो समय राख्न सकिँदैन । फलस्वरूप किसानले हतार–हतार सस्तो मूल्यमा बेच्नुपर्छ, नभए बोटमै कुहिन दिनुपर्छ । किसानको पीडा यतिमै सीमित छैन । बजारमा विदेशी स्याउ सहज रूपमा उपलब्ध हुन्छ । आकर्षक प्याकिङ, ठूलो व्यापारिक सञ्जाल र नियमित आपूर्तिका कारण विदेशी स्याउले बजार ओगट्छ । त्यसको सीधा असर जुम्लाको किसानमाथि पर्छ । नेपाली स्याउको मूल्य घट्छ, व्यापारीले उचित मूल्य दिँदैनन्, र किसानको वर्षभरिको मेहनतको उचित प्रतिफल हराउँछ । जब किसानले आफ्नो पसिनाको मूल्य पाउँदैन, उत्पादन गर्ने उत्साह पनि हराउँदै जान्छ । धेरै युवा खेती छोडेर वैदेशिक रोजगारीतर्फ लाग्छन् । बगैँचाहरू बाँझिन थाल्छन्, गाउँ रित्तिन थाल्छ, र देशले आफ्नै उत्पादन गर्ने क्षमता गुमाउँदै जान्छ । यो केवल जुम्लाको समस्या होइन, नेपालको कृषि प्रणालीको गम्भीर चुनौती हो । जुम्लाको किसान रोइरहेको छ, किनकि उसलाई दान होइन, न्यायपूर्ण बजार चाहिएको छ । उसलाई सहानुभूति होइन, आफ्नो उत्पादनको उचित मूल्य र सम्मान चाहिएको छ । यदि राज्यले सडक, भण्डारण, प्रशोधन उद्योग र बजार व्यवस्थापनमा लगानी ग¥यो, र नागरिकले स्वदेशी स्याउलाई प्राथमिकता दिए, जुम्लाको किसानको आँसु मुस्कानमा बदलिन सक्छ । हामीले किन्ने एउटा नेपाली स्याउ केवल फल होइन; त्यो जुम्लाको किसानको आशा, हिमालको माटोको सम्मान र आत्मनिर्भर नेपालको भविष्य हो ।

स्वदेशी उत्पादन प्रयोग गर्नु देशप्रेम पनि हो

देशप्रेम केवल राष्ट्रिय झण्डा फहराउनु, राष्ट्रगान गाउनु वा देशभक्तिका नारा लगाउनु मात्र होइन । साँचो देशप्रेम हाम्रो दैनिक जीवनका साना–साना निर्णयमा पनि देखिन्छ । हामीले किन्ने वस्तु, खाने अन्न, लगाउने कपडा र प्रयोग गर्ने सामग्रीले पनि देशप्रतिको हाम्रो जिम्मेवारी झल्काउँछ । त्यसैले स्वदेशी उत्पादन रोज्नु केवल आर्थिक निर्णय होइन, यो राष्ट्रप्रतिको व्यवहारिक प्रेम र जिम्मेवारीको अभिव्यक्ति पनि हो । जब हामी नेपाली किसानले उत्पादन गरेको स्याउ किन्छौँ, हामी केवल एउटा फल खरिद गरिरहेका हुँदैनौँ । हामी जुम्ला, मुस्ताङ, डोल्पा, मनाङ वा हुम्लाका किसानको वर्षभरिको मेहनतलाई सम्मान गरिरहेका हुन्छौँ । त्यो स्याउसँग किसानको पसिना, परिवारको सपना र गाउँको भविष्य जोडिएको हुन्छ । हाम्रो एउटा खरिदले किसानको घरमा आम्दानी पुग्छ, गाउँको बजार चलायमान हुन्छ र स्थानीय अर्थतन्त्र बलियो बन्छ । स्वदेशी उत्पादन प्रयोग गर्नु भनेको आफ्नै देशको श्रम, सीप र उत्पादनमाथि विश्वास गर्नु हो । हामीले विदेशबाट आएका वस्तुको चमकभन्दा आफ्नै माटोमा उत्पादन भएको वस्तुको मूल्य बुझ्न सक्यौँ भने आत्मनिर्भर नेपालको आधार बलियो बन्छ । देशभित्र उत्पादन बढे रोजगारी बढ्छ, युवाले गाउँमै अवसर पाउँछन् र वैदेशिक रोजगारीमा निर्भरता पनि क्रमशः घट्न सक्छ । कल्पना गरौँ, यदि नेपालका करिब एक करोड उपभोक्ताले विदेशी स्याउको सट्टा नेपाली स्याउ रोज्ने बानी बसाले भने अर्बौँ रुपैयाँ देशभित्रै घुम्न सक्छ । त्यो पैसा विदेशी किसानको खातामा होइन, नेपाली किसानको हातमा पुग्छ । त्यसबाट नयाँ बगैँचा विस्तार हुन्छ, कोल्ड स्टोर बन्छ, प्रशोधन उद्योग खुल्छ र हजारौँ रोजगारी सिर्जना हुन्छ । आयात घट्दै जान्छ र देशको विदेशी मुद्रा पनि जोगिन्छ । देश परिवर्तन गर्ने शक्ति सधैँ सरकारसँग मात्र हुँदैन; नागरिकको उपभोग संस्कृतिसँग पनि हुन्छ । हामीले बजारमा उभिँदा ‘पहिला नेपाली उत्पादन’ भन्ने सोच अपनायौँ भने त्यो एउटा सानो निर्णयले ठूलो राष्ट्रिय परिवर्तनको ढोका खोल्न सक्छ । आउनुहोस्, आजैबाट एउटा सरल संकल्प गरौँ—सकेसम्म स्वदेशी उत्पादन किनौँ, स्वदेशी किसानलाई साथ दिऔँ, र आफ्नै माटोको उत्पादनलाई सम्मान गरौँ । यही व्यवहारिक देशप्रेमले समृद्ध, आत्मनिर्भर र स्वाभिमानी नेपालको भविष्य निर्माण गर्न सक्छ ।

आत्मनिर्भरता केवल नारा होइन, राष्ट्रिय आवश्यकता

‘आत्मनिर्भर नेपाल’ भन्ने नारा हामीले धेरै वर्षदेखि सुनिरहेका छौँ । तर आत्मनिर्भरता भाषण, घोषणा वा नारामा सीमित रहने विषय होइन; यो राष्ट्रको आर्थिक सुरक्षा, खाद्य सुरक्षा र भविष्यसँग जोडिएको राष्ट्रिय आवश्यकता हो । विश्वमा कुनै पनि देश संकटको समयमा सबैभन्दा पहिले आफ्नो खाद्य र ऊर्जाको सुरक्षालाई प्राथमिकता दिन्छ । नेपालले पनि अब यही दिशामा गम्भीर र दीर्घकालीन कदम चाल्नुपर्ने समय आएको छ । आत्मनिर्भरता भनेको विदेशी वस्तु पूर्ण रूपमा बन्द गर्नु होइन । यसको वास्तविक अर्थ नेपालमै उत्पादन गर्न सकिने वस्तुमा आफ्नै उत्पादनलाई पहिलो प्राथमिकता दिनु हो । जुम्लाको स्याउ, तराईको धान, पहाडको कागती, मुस्ताङको सिमी वा नेपाली किसानले उत्पादन गरेका अन्य वस्तु बजारमा हुँदा विदेशबाट त्यही वस्तु आयात गर्नु आर्थिक दृष्टिले पनि उचित हुँदैन । आफ्नै उत्पादनलाई संरक्षण र प्रवद्र्धन गर्नु नै आत्मनिर्भर अर्थनीतिको आधार हो । यसका लागि राज्यको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण छ । किसानले उत्पादन गरेपछि उचित बजार पाउनुपर्छ । गाउँ–गाउँमा चिस्यानयुक्त भण्डारण, कृषि बीमा, आधुनिक सिँचाइ प्रणाली, गुणस्तरीय बीउबिजन, प्रविधिमैत्री खेती र प्रशोधन उद्योगमा लगानी आवश्यक छ । उत्पादनलाई मूल्य अभिवृद्धि गरेर बजारसँग जोड्न सके किसानको आम्दानी बढ्छ र कृषि व्यवसाय आकर्षक बन्छ । तर आत्मनिर्भरता सरकारको जिम्मेवारी मात्र होइन; प्रत्येक नागरिकको पनि साझा दायित्व हो । हामीले किनमेल गर्दा सकेसम्म स्वदेशी उत्पादन रोज्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ । नेपाली उत्पादनलाई गुणस्तरका आधारमा सुधार्दै प्रयोग गर्ने बानी बसाल्यौँ भने देशभित्रको उत्पादन, उद्योग र रोजगारी सबै बलियो बन्छ । आत्मनिर्भरता अन्ततः आर्थिक स्वाभिमानको यात्रा हो । जब नेपालीले उत्पादन गरेको वस्तु नेपालीले नै गर्वका साथ प्रयोग गर्छ, तब मात्र समृद्ध, सक्षम र आत्मविश्वासी नेपालको सपना व्यवहारमा रूपान्तरण हुन सक्छ।

एउटा सानो निर्णय, ठूलो परिवर्तन

राष्ट्र परिवर्तन सधैँ ठूला योजनाबाट मात्र सुरु हुँदैन । कहिलेकाहीँ एउटा सानो व्यक्तिगत निर्णयले पनि ठूलो सामाजिक र आर्थिक परिवर्तनको आधार तयार गर्छ । हामीले हरेक दिन बजारमा गर्ने एउटा छनोट—स्वदेशी कि विदेशी—देशको अर्थतन्त्रसँग प्रत्यक्ष जोडिएको हुन्छ । त्यसैले सानो देखिने हाम्रो उपभोगको निर्णय पनि राष्ट्रिय परिवर्तनको शक्तिशाली माध्यम बन्न सक्छ । आज धेरै सचेत नागरिकहरूले सकेसम्म स्वदेशी जुत्ता लगाउने, स्वदेशी कपडा प्रयोग गर्ने, नेपाली किसानले उत्पादन गरेको खाद्यान्न र फलफूल किन्ने व्यक्तिगत प्रतिबद्धता लिएका छन् । यस्ता प्रतिबद्धताले कसैलाई बाध्य बनाउँदैनन्, तर समाजमा सकारात्मक उदाहरण स्थापित गर्छन् । एउटा व्यक्तिले सुरु गरेको बानी परिवारमा फैलिन्छ, परिवारबाट समुदायमा पुग्छ, र समुदायबाट राष्ट्रिय अभियान बन्न सक्छ ।
आउनुहोस्, परिवर्तनको सुरुवात स्याउबाट गरौँ । बजारमा नेपाली स्याउ उपलब्ध हुँदा विदेशी स्याउभन्दा आफ्नै माटोको स्याउ रोजौँ । त्यसपछि यो सोचलाई सुन्तला, कागती, आलु, चामल, दाल, मह, अदुवा, बेसार र अन्य नेपाली उत्पादनसम्म विस्तार गरौँ । हामीले दैनिक प्रयोग गर्ने वस्तुमा स्वदेशीलाई प्राथमिकता दिन सके त्यसको प्रभाव किसानदेखि उद्योग, रोजगारीदेखि राष्ट्रिय अर्थतन्त्रसम्म पुग्छ। हामीले किनेको प्रत्येक स्वदेशी वस्तुले एउटा किसानको अनुहारमा मुस्कान ल्याउन सक्छ, एउटा गाउँको अर्थतन्त्र चलायमान बनाउन सक्छ र विदेशिने पैसालाई देशभित्रै घुमाउन सक्छ। यही सानो निर्णयले आयात घटाउने, उत्पादन बढाउने र आत्मनिर्भर नेपालको जग बलियो बनाउने काम गर्छ । परिवर्तन केवल सरकारका नीति र बजेटबाट आउँदैन । परिवर्तन नागरिकको चेतना, संस्कार र किनमेलबाट पनि सुरु हुन्छ । आज हाम्रो हातमा रहेको एउटा स्याउको छनोट भोलिको नेपालको अर्थतन्त्रको दिशा बन्न सक्छ । आउनुहोस्, एउटा सरल संकल्प गरौँ, ‘पहिलो रोजाइ स्वदेशी उत्पादन, पहिलो सम्मान नेपाली किसान ।’ यही सानो निर्णयले ठूलो परिवर्तनको ढोका खोल्न सक्छ ।

युवाको भूमिकाः राजनीति मात्र होइन, अर्थनीति पनि

नेपालको इतिहासमा हरेक परिवर्तनको केन्द्रमा युवा शक्ति रहेको छ । युवाले आन्दोलन गरेका छन्, परिवर्तनको आवाज उठाएका छन् र नयाँ नेपालको सपना देखाएका छन् । तर अब समय केवल राजनीतिक परिवर्तनको बहसमा सीमित रहने होइन; आर्थिक परिवर्तनको नेतृत्व गर्ने हो । किनकि बलियो अर्थतन्त्रबिना समृद्ध राष्ट्र निर्माण सम्भव हुँदैन । आज लाखौँ नेपाली युवा रोजगारीको खोजीमा विदेशिएका छन् । उनीहरूको ऊर्जा, सीप र श्रम विदेशी अर्थतन्त्र निर्माणमा खर्च भइरहेको छ । यदि यही शक्ति नेपालभित्र कृषि, उद्योग, प्रविधि र उद्यमशीलतामा लगाउन सकियो भने देशको आर्थिक तस्बिर बदलिन सक्छ । त्यसैले अब युवाले ‘रोजगारी खोज्ने’ मानसिकताबाट ‘रोजगारी सिर्जना गर्ने’ यात्रामा अघि बढ्नुपर्छ । नेपाली किसानको श्रमलाई सम्मान गरौँ । विदेशमा पसिना बगाएका हाम्रा युवाको रेमिटेन्स विदेशी बजारमा होइन, आफ्नै देशको समृद्धि निर्माणमा लगाऔँ । ‘स्वदेशी उत्पादन प्रयोग गरौँ, आत्मनिर्भर नेपाल निर्माण गरौँ ।’ समृद्ध नेपालको यात्रा ठूलो भाषणबाट होइन, हाम्रो घरको भान्साबाट, बजारको किनमेलबाट, र प्रत्येक नेपालीको सानो तर सचेत निर्णयबाट सुरु हुन्छ । स्याउको एउटा टोकाइ केवल स्वाद होइन; त्यो नेपालको भविष्य रोज्ने निर्णय पनि हो । कृषि अब परम्परागत पेशा मात्र होइन; आधुनिक उद्यम बन्न सक्ने क्षेत्र हो । फलफूल खेती, जैविक उत्पादन, प्रशोधन उद्योग, प्याकेजिङ, चिस्यान भण्डारण, अनलाइन बिक्री र डिजिटल बजारमार्फत नेपाली उत्पादनलाई देशभर र विदेशसम्म पु¥याउने अवसर युवाकै हातमा छ । जुम्लाको स्याउ, मुस्ताङको स्याउ, इलामको चिया वा तराईको कृषि उत्पादनलाई आधुनिक बजारसँग जोड्ने नेतृत्व युवाले लिन सक्छन् । डिजिटल प्रविधिले बजारको दूरी घटाएको छ । सामाजिक सञ्जाल, ई–कमर्स र डिजिटल भुक्तानी प्रणाली प्रयोग गरेर किसानको उत्पादन सिधै उपभोक्तासम्म पु¥याउन सकिन्छ । यसले किसानलाई उचित मूल्य र उपभोक्तालाई गुणस्तरीय स्वदेशी उत्पादन उपलब्ध गराउन मद्दत गर्छ । तर आर्थिक परिवर्तनको जग संस्कारबाट सुरु हुन्छ । युवाले स्वदेशी उत्पादन प्रयोग गर्ने, प्रचार गर्ने र त्यसमा गर्व गर्ने संस्कृति विकास गर्नुपर्छ । आफ्नो माटोमा उत्पादन भएको वस्तुलाई सम्मान गर्नु नै आत्मनिर्भर नेपालको पहिलो पाइला हो । राजनीति आवश्यक छ, तर अर्थनीति अझ आवश्यक छ । समृद्ध नेपालको सपना तब मात्र पूरा हुन्छ, जब युवा परिवर्तनका नारामात्र होइन, उत्पादन, उद्यम, रोजगारी र आत्मनिर्भरताका अभियन्ता बन्छन् । युवाको हातमा केवल भविष्य होइन, नेपालको अर्थतन्त्र बदल्ने शक्ति पनि छ ।

अब राष्ट्रिय अभियान आवश्यक छ

नेपाल अब एउटा नयाँ राष्ट्रिय अभियानको मोडमा उभिएको छ । ‘स्वदेशी खाऔँ, स्वदेशी लगाऔँ, स्वदेशी अपनाऔँ’ भन्ने नारालाई पोस्टर, भाषण र सामाजिक सञ्जालको अभियानमा मात्र सीमित राखेर पुग्दैन । यो प्रत्येक नेपालीको दैनिक व्यवहार, संस्कार र जीवनशैली बन्नुपर्छ । जब स्वदेशी उत्पादन प्रयोग गर्ने बानी राष्ट्रिय संस्कृतिको हिस्सा बन्छ, तब मात्र आत्मनिर्भर नेपालको सपना बलियो आधारमा उभिन्छ । यो अभियान कुनै एक सरकार, दल वा संस्थाको होइन; सम्पूर्ण राष्ट्रको साझा अभियान हुनुपर्छ । विद्यालयहरूले बालबालिकालाई स्वदेशी उत्पादनको महत्व सिकाउन सक्छन् । विश्वविद्यालयहरूले कृषि, उद्यमशीलता र नवप्रवर्तनलाई अनुसन्धान र अभ्याससँग जोड्न सक्छन् । सञ्चारमाध्यमहरूले विदेशी वस्तुको प्रचार मात्र होइन, नेपाली किसान, उद्यमी र स्वदेशी उत्पादनका सफल कथा जनतासम्म पु¥याउन सक्छन् । स्थानीय सरकारहरूले आफ्ना क्षेत्रमा उत्पादन भएका वस्तुको बजारीकरण, कृषि हाटबजार, चिस्यान भण्डारण र प्रशोधन उद्योगलाई प्राथमिकता दिन सक्छन् । निजी क्षेत्रले नेपाली उत्पादनलाई गुणस्तरीय प्याकेजिङ, ब्रान्डिङ र बजार विस्तारमा लगानी गर्न सक्छ । नागरिक समाज, धार्मिक संस्था, युवा क्लब र समुदायहरूले पनि स्वदेशी उत्पादन प्रयोग गर्ने जनचेतना फैलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन् । यो अभियान कसैलाई विदेशी वस्तु बहिष्कार गर्न बाध्य बनाउने होइन; नेपालमै गुणस्तरीय रूपमा उत्पादन भएका वस्तुलाई पहिलो प्राथमिकता दिने सकारात्मक आन्दोलन हो । हामीले बजारमा प्रवेश गर्दा ‘पहिलो रोजाइ नेपाली उत्पादन’ भन्ने सोच विकास गर्न सक्यौँ भने त्यसले किसान, उद्योग, रोजगारी र राष्ट्रिय अर्थतन्त्र सबैलाई बलियो बनाउँछ । आउनुहोस्, आजैबाट एउटा राष्ट्रिय संकल्प गरौँ—स्वदेशी उत्पादनलाई सम्मान गरौँ, स्वदेशी किसानलाई साथ दिऔँ, र आफ्नै माटोको उत्पादनलाई आफ्नै घरबाट सुरु गरौँ । यही अभियानले आत्मनिर्भर, समृद्ध र स्वाभिमानी नेपालको नयाँ अध्याय लेख्न सक्छ ।

निष्कर्षः स्याउको एउटा टोकाइ, नेपालको भविष्य

कहिलेकाहीँ एउटा सानो निर्णयले राष्ट्रको भविष्य बदल्ने शक्ति राख्छ । आज त्यो निर्णय नेपाली स्याउ रोज्ने निर्णय हुन सक्छ । जुम्ला, हुम्ला, डोल्पा, मुस्ताङ र मनाङका बगैँचामा फलेको स्याउ केवल एउटा फल होइन; त्यो हिमालको माटोको सुगन्ध, किसानको वर्षभरिको पसिना, परिवारको आशा र नेपालको अथाह सम्भावनाको प्रतीक हो । त्यसैले नेपाली स्याउ किन्नु भनेको केवल उपभोग गर्नु होइन, आफ्नै देशको उत्पादन, श्रम र भविष्यमा विश्वास गर्नु हो । विदेशी स्याउ चम्किलो प्याकेटमा आउन सक्छ, तर नेपाली स्याउमा आफ्नोपन, ताजापन र माटोको आत्मा हुन्छ । विदेशी स्याउ किन्दा पैसा देशबाहिर जान्छ; नेपाली स्याउ किन्दा त्यो पैसा किसानको हातमा पुग्छ, गाउँको अर्थतन्त्र चलायमान हुन्छ र आत्मनिर्भर नेपालको आधार बलियो बन्छ । यही फरक बुझ्ने समय अब आएको छ ।
हामीले वर्षौँदेखि समृद्ध नेपालको सपना देखिरहेका छौँ । तर समृद्धि केवल योजना, भाषण वा नाराबाट आउँदैन । समृद्धि तब आउँछ, जब नागरिकको चेतना र व्यवहार बदलिन्छ । बजारमा उभिँदा ‘विदेशी कि स्वदेशी ?’ भन्ने प्रश्नको उत्तर यदि ‘स्वदेशी’ बन्न थाल्यो भने त्यसले लाखौँ किसान, हजारौँ उद्यमी र सम्पूर्ण राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई सकारात्मक दिशा दिन सक्छ । आउनुस्, आज एउटा सामूहिक राष्ट्रिय संकल्प गरौँ, ‘आजदेखि सकेसम्म नेपाली स्याउ किनौँ ।’