शेरबहादुर देउवा नेपाली राजनीतिका त्यस्ता खेलाडी हुन्, जसले पटक–पटक सत्ताको बागडोर सम्हालेका छन् । उनलाई लाग्ने मुख्य आरोप भनेको पार्टीलाई विधिसम्मत नचलाएको र सत्ताका लागि जे–जस्तो सम्झौता पनि गरेको भन्ने हो । आलोचकहरू भन्छन्— ‘देउवा बूढा भए, अब उनले मार्गप्रशस्त गर्नुपर्छ ।’
दिनेश सिग्देल
प्रस्तावना
नेपाली राजनीतिमा सबैभन्दा पुरानो र लोकतान्त्रिक दल नेपाली काँग्रेस अहिले एउटा गम्भीर वैचारिक र नेतृत्वदायी दोसाँधमा उभिएको छ । एकातिर शेरबहादुर देउवामाथि ‘पार्टी कमजोर बनाएको’ र ‘उमेरका कारण विश्राम लिनुपर्ने’ आरोप लाग्ने गरेको छ भने अर्कोतिर नेतृत्व परिवर्तनको वकालत गर्ने युवा नेताहरूको नियत र निष्पक्षतामाथि पनि प्रश्न उठ्न थालेका छन् । के देउवा मात्रै काँग्रेसको अधोगतिका कारक हुन् ? अथवा, सुधारको नारा लगाउनेहरूले आफ्नै वरिपरि रहेका पुराना अनुहारलाई चाहिँ ‘तन्नेरी’ देख्नु कुन राजनीतिक न्याय हो ? यो आजको पेचिलो प्रश्न बनेको छ ।
शेरबहादुर देउवा ः अवसर र आरोपको घेरामा
शेरबहादुर देउवा नेपाली राजनीतिका त्यस्ता खेलाडी हुन्, जसले पटक–पटक सत्ताको बागडोर सम्हालेका छन् । उनलाई लाग्ने मुख्य आरोप भनेको पार्टीलाई विधिसम्मत नचलाएको र सत्ताका लागि जे–जस्तो सम्झौता पनि गरेको भन्ने हो । आलोचकहरू भन्छन्— ‘देउवा बूढा भए, अब उनले मार्गप्रशस्त गर्नुपर्छ ।’ तर, राजनीति केवल उमेरको अंकगणित मात्र होइन । देउवाको पक्षमा उभिनेहरू भन्छन् कि उनले नै जटिल समयमा पनि काँग्रेसलाई सत्ताको केन्द्रमा राख्न सफल भए । यदि उमेरकै कुरा गर्ने हो भने के पार्टीभित्र देउवाभन्दा पाका नेताहरू छैनन् र ? यदि देउवा ‘बूढो’ भएर अक्षम भएका हुन् भने उनीसँगै दशकौँदेखि सत्ताको स्वाद लिइरहेका अन्य नेताहरू कसरी विकल्प हुन सक्छन् ?
अर्जुननरसिंह केसी र गगन थापाः दोहोरो मापदण्डको प्रश्न
आज काँग्रेसभित्र महामन्त्री गगन थापाले नेतृत्व परिवर्तनको ठूलो झण्डा उठाएका छन् । आम जनता र कार्यकर्तामाझ उनको लोकप्रियता लोभलाग्दो छ । तर, यहीँनेर एउटा विरोधाभास देखिन्छ । गगन थापाले शेरबहादुर देउवालाई ‘बूढो’ र ‘असफल’ देखिरहँदा आफ्नै ससुरा समेत रहेका नेता अर्जुननरसिंह केसीलाई भने कुन आधारमा वैकल्पिक नेतृत्वको सहयोगी मानिरहेका छन् ? अर्जुननरसिंह केसी २०४७ सालदेखि आजसम्म निरन्तर सत्ताको वरपर छन् । उनी पटक–पटक मन्त्री भए, सांसद बने र केन्द्रीय समितिमा हालीमुहाली गरिरहे । यदि देउवाको कार्यकालमा देश र पार्टी बिग्रिएको हो भने के केसी त्यो निर्णय प्रक्रियाको हिस्सा थिएनन् ? २० वर्षसम्म संसद् र सत्तामा बसेर उनले के त्यस्तो ‘लछारपाटो’ लगाए, जसले गर्दा आज उनी ‘तन्नेरी’ र ‘सुधारवादी’ देखिनुपर्ने ?
तथ्य के हो भने—
सत्ताको निरन्तरताः अर्जुननरसिंह केसीले पञ्चायतदेखि बहुदल र गणतन्त्रसम्म जति लाभ लिए, त्यति धेरै थोरै नेताले मात्र पाएका छन् । नैतिक प्रश्नः देउवालाई अक्षम देख्ने गगन थापाले आफ्नै नाता पर्ने पुराना नेताहरूको पदलोलुपतामाथि किन मौनता साधेका छन् ?
वैकल्पिक मार्गः व्यक्ति फेर्ने कि प्रवृत्ति ?
गगन थापा र अन्य युवा नेताहरूले अबको काँग्रेसमा साँच्चै सुधार ल्याउने हो भने ‘आफ्नो र अर्को’ भन्ने पुरानो मानसिकता त्याग्नुपर्छ । देउवालाई मात्र गाली गरेर र आफ्ना निकटका पुराना नेतालाई काँधमा चढाएर काँग्रेस सुधारिँदैन । २० वर्षसम्म पदमा बस्दा पनि केही नयाँ भिजन दिन नसक्ने नेताहरू, चाहे ती जुनसुकै गुटका हुन्, तिनलाई ससम्मान बिदाइ गर्ने साहस युवा पुस्ताले देखाउनुपर्छ । गगन थापाले अब ‘शेरबहादुर भर्सेज अरू’ भन्दा पनि ‘परम्परागत स्वार्थ समूह भर्सेज नयाँ विचार’को लडाइँ लड्नुपर्छ ।
निष्कर्षः
नेपाली काँग्रेस कसैको व्यक्तिगत पेवा होइन । यो हजारौँ कार्यकर्ताको रगत र पसिनाले सिञ्चित संस्था हो । शेरबहादुर देउवालाई ‘बूढो’ देख्ने आँखाले अर्जुननरसिंह केसीहरूको लामो सत्तायात्रा र असफलतालाई पनि देख्नुपर्छ । यदि देउवा दोषी हुन् भने उनीसँगै पटक–पटक सत्ता लुट्नेहरू पनि उत्तिकै दोषी हुन् । काँग्रेसलाई अबको चुनावमा पहिलो पार्टी बनाउने हो भने गगन थापाहरूले गुटको राजनीतिभन्दा माथि उठेर आफ्ना नातेदार र निकटवर्तीहरूको स्वार्थभन्दा टाढा रहेर एउटा साझा र नयाँ ‘वैकल्पिक मार्ग’को रोडम्याप कोर्नु जरुरी छ । नेतृत्व केवल उमेरले होइन विचार र निष्पक्षताले चल्नुपर्छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्