सत्तारुढ पार्टी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)का सभापति रवि लामिछाने पाँचदिने भारत भ्रमण पूरा गरी स्वदेश फर्किएका छन् । भारतीय जनता पार्टी (भाजपा)को निमन्त्रणामा सम्पन्न भएको यो भ्रमणले नेपाल–भारत सम्बन्ध, नेपालको आन्तरिक राजनीति तथा क्षेत्रीय कूटनीतिका सन्दर्भमा व्यापक चासो उत्पन्न गरेको छ । भ्रमणका क्रममा उनले विभिन्न राजनीतिक तथा कूटनीतिक भेटवार्ता गरेका छन् भने स्वदेश फर्किएपछि भ्रमण पारदर्शी र विकासकेन्द्रित रहेको बताएका छन् । नेपाल र भारतबीचको सम्बन्ध केवल दुई छिमेकी राष्ट्रबीचको सम्बन्ध मात्र नभएर खुला सीमा, ऐतिहासिक निकटता, सांस्कृतिक समानता, आर्थिक अन्तरनिर्भरता र जनस्तरको सम्बन्धले यी दुई देशलाई विशेष रूपमा जोडेको छ । यस्तो अवस्थामा नेपालको कुनै पनि प्रमुख राजनीतिक नेताको भारत भ्रमणलाई सामान्य राजनीतिक गतिविधिका रूपमा मात्र लिन सकिँदैन । त्यसले द्विपक्षीय सम्बन्धको दिशा, प्राथमिकता र भावी सम्भावनाबारे संकेत गर्ने गर्दछ । रवि लामिछाने नेपालको नयाँ पुस्ताको राजनीतिलाई प्रतिनिधित्व गर्ने नेताका रूपमा चिनिन्छन् । परम्परागत दलहरूप्रति जनतामा बढेको असन्तुष्टिको पृष्ठभूमिमा उदाएको उनको राजनीतिक यात्राले परिवर्तनको अपेक्षा बोकेको छ । त्यसैले भारत भ्रमणले केवल उनको व्यक्तिगत राजनीतिक हैसियत मात्र नभएर रास्वपाको कूटनीतिक दृष्टिकोण र छिमेकी राष्ट्रसँगको सम्बन्धबारे पनि सन्देश दिएको छ ।
भ्रमणलाई लिएर विभिन्न कोणबाट टिप्पणी भइरहेका छन् । कसैले यसलाई नेपाल–भारत सम्बन्ध सुधार र विश्वास अभिवृद्धिको अवसरका रूपमा हेरेका छन् भने कसैले नेपालको आन्तरिक राजनीतिमा बाह्य प्रभाव बढाउने प्रयासका रूपमा व्याख्या गरेका छन् । यस्ता बहस लोकतान्त्रिक समाजमा स्वाभाविक हुन् । तर भ्रमणको मूल्यांकन भावनाका आधारमा नभएर त्यसबाट प्राप्त हुने व्यावहारिक उपलब्धि र राष्ट्रिय हितका आधारमा हुनुपर्छ । नेपालको विदेश नीति सधैँ राष्ट्रिय स्वाभिमान, सार्वभौमिक समानता र पारस्परिक सम्मानमा आधारित हुनुपर्छ । भारतसँग घनिष्ठ सम्बन्ध राख्नु आवश्यक छ, तर त्यो सम्बन्ध बराबरीको आधारमा हुनुपर्छ । व्यापार घाटा, सीमा विवाद, जलस्रोतको उपयोग, ऊर्जा व्यापार, पूर्वाधार विकास तथा श्रमिकहरूको हितजस्ता विषय नेपालका लागि महत्वपूर्ण छन् । कुनै पनि उच्चस्तरीय भेटवार्ताले यी विषयलाई केन्द्रमा राख्न सके मात्र त्यसको वास्तविक अर्थ रहन्छ । रवि लामिछानेको भ्रमणबाट अर्को महत्वपूर्ण सन्देश राजनीतिक परिपक्वताको पनि हो । आजको विश्वमा कूटनीतिक सम्बन्ध केवल सरकार–सरकारबीच सीमित छैन । राजनीतिक दल, नागरिक समाज, निजी क्षेत्र र जनस्तरका सम्बन्धले पनि ठूलो भूमिका खेल्छन् ।
त्यसैले राजनीतिक दलका नेताहरूले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विस्तार गर्नु अस्वाभाविक होइन । तर यस्ता भ्रमणहरू पारदर्शी, उत्तरदायी र राष्ट्रिय हितप्रति प्रतिबद्ध हुनुपर्छ । भ्रमणका उद्देश्य, छलफलका विषय र उपलब्धिबारे जनतालाई स्पष्ट जानकारी दिनु लोकतान्त्रिक उत्तरदायित्वको हिस्सा हो । यतिबेला नेपाल जटिल आर्थिक चुनौती, रोजगारी संकट र विकासको सुस्त गतिसँग जुधिरहेको छ । यस्तो अवस्थामा छिमेकी तथा विकास साझेदार राष्ट्रहरूसँगको सम्बन्धलाई राष्ट्रिय समृद्धिको आधार बनाउन सक्नुपर्छ । भारतसँगको सहकार्यबाट लगानी, पर्यटन, ऊर्जा तथा व्यापारका क्षेत्रमा नयाँ अवसर सिर्जना गर्न सकिए त्यसको प्रत्यक्ष लाभ नेपाली जनताले प्राप्त गर्नेछन् । रवि लामिछानेको भारत भ्रमणलाई न त अनावश्यक रूपमा महिमा गर्नुपर्छ, न त पूर्वाग्रहका आधारमा आलोचना मात्र । महत्वपूर्ण कुरा भ्रमणपछि नेपालले के पायो भन्ने हो । यदि यसले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई थप सन्तुलित, विश्वासिलो र परिणाममुखी बनाउन योगदान पु¥याउँछ भने त्यो सकारात्मक उपलब्धि हुनेछ । तर यदि भ्रमण केवल राजनीतिक चर्चा र प्रचारमै सीमित रह्यो भने त्यसको महत्व समयसँगै हराउनेछ । राष्ट्रिय हित, पारदर्शिता र कूटनीतिक परिपक्वता—यी तीन आधारमा मात्र यस्ता भ्रमणहरूको वास्तविक मूल्यांकन गर्न सकिन्छ । रवि लामिछानेको भारत भ्रमणले पनि अन्ततः यही कसौटीमा आफ्नो औचित्य प्रमाणित गर्नुपर्नेछ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्