सम्पादकीयः विश्वकपको सन्देश

फिफा विश्वकप २०२६ सकिएको छ । एक महिनाभन्दा लामो समयसम्म विश्वको ध्यान तानेको यो प्रतियोगिता केवल विजेता र उपविजेताको टुंगो लगाउने खेलमात्र रहेन, यसले आधुनिक खेलकुदको शक्ति, राष्ट्रहरूको तयारी, व्यवस्थापन क्षमता र दीर्घकालीन लगानीको महत्त्वलाई पुनः स्थापित गरेको छ । लाखौँ दर्शक रंगशालामा र अर्बौँ मानिस टेलिभिजन तथा डिजिटल माध्यममार्फत जोडिएको यो महाउत्सवले खेल आज विश्वलाई जोड्ने सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यममध्ये एक भएको पुष्टि गरेको छ । विश्वकपको आकर्षण केवल गोल, जित वा हारमा सीमित हुँदैन । यसले एउटा राष्ट्रले वर्षौँसम्म गरेको तयारीको परिणाम देखाउँछ । कुनै पनि टोली विश्वकप जित्न संयोगले सफल हुँदैन । त्यसका पछाडि दशकौँ लामो योजना, बलियो घरेलु लिग, गुणस्तरीय प्रशिक्षण, वैज्ञानिक अभ्यास, पारदर्शी खेल प्रशासन र प्रतिभा विकासको निरन्तर प्रक्रिया हुन्छ । यही कारणले विश्व फुटबलमा सफल हुने राष्ट्रहरू प्रायः त्यही हुन्छन्, जसले खेललाई मनोरञ्जन मात्र नभई राष्ट्रिय विकासको एउटा महत्वपूर्ण क्षेत्रका रूपमा स्वीकार गरेका हुन्छन् । यस विश्वकपले टोलीगत खेलको महत्त्वलाई अझ स्पष्ट बनाएको छ । व्यक्तिगत प्रतिभा महत्वपूर्ण भए पनि सामूहिक अनुशासन, रणनीतिक स्पष्टता र मानसिक सन्तुलनबिनाको टोली अन्तिम लक्ष्यमा पुग्न सक्दैन । आधुनिक फुटबलमा अब केवल स्टार खेलाडीको भरमा सफलता सम्भव छैन ।

खेलको गति, प्रविधिको प्रयोग, खेलाडी व्यवस्थापन र प्रशिक्षकीय दक्षताले नै विजेता निर्धारण गर्न थालेका छन् । यसले खेलमा मात्र होइन, कुनै पनि संस्थागत सफलताका लागि सामूहिक नेतृत्व र योजनाबद्ध कार्यशैली अपरिहार्य हुने सन्देश दिन्छ । यद्यपि, विश्वकपले केही चुनौती पनि उजागर गरेको छ । खेलको बढ्दो व्यावसायीकरण, महँगा टिकट, प्रसारण अधिकारको असन्तुलित व्यापार, राजनीतिक प्रभाव, खेलाडीमाथिको अत्यधिक व्यावसायिक दबाब तथा प्रविधिसम्बन्धी विवादले खेलको मौलिक सौन्दर्यमाथि प्रश्न उठाएका छन् । खेललाई आर्थिक लाभको माध्यम बनाउने प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा यसको सामाजिक र मानवीय मूल्य कमजोर नहोस् भन्ने चिन्ता पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ । खेलले बजारको सेवा गर्ने होइन, समाजलाई जोड्ने आफ्नो मूल उद्देश्यलाई कायम राख्नुपर्छ । नेपालका लागि यो विश्वकप विशेष अर्थ राख्छ । फुटबलप्रतिको जनआकर्षण यहाँ असाधारण छ । विश्वकपका बेला गाउँदेखि सहरसम्म देखिने उत्साहले नेपाली समाजमा फुटबलको लोकप्रियता स्पष्ट देखाउँछ ।

तर त्यो उत्साह राष्ट्रिय उपलब्धिमा रूपान्तरण हुन सकेको छैन । यसको प्रमुख कारण प्रतिभाको अभाव होइन, प्रणालीको कमजोरी हो । पर्याप्त पूर्वाधारको अभाव, उमेर समूहदेखि नै व्यवस्थित प्रशिक्षण नहुनु, कमजोर घरेलु प्रतियोगिता, सीमित लगानी र खेल प्रशासनमा देखिने विवादले नेपाली फुटबलको विकासलाई निरन्तर अवरुद्ध बनाइरहेको छ । अब नेपालले विश्वकपलाई केवल अरू राष्ट्रको सफलता हेरेर रमाउने अवसरका रूपमा मात्र लिनु हुँदैन । यसलाई आत्ममूल्यांकन गर्ने अवसरका रूपमा पनि उपयोग गर्नुपर्छ । विद्यालयदेखि व्यावसायिक क्लबसम्म फुटबल विकासको स्पष्ट योजना, स्थानीय तहको सक्रिय सहभागिता, निजी क्षेत्रको लगानी, प्रशिक्षक उत्पादन, खेल विज्ञानको प्रयोग र पारदर्शी प्रशासनबिना अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा अघि बढ्ने कल्पना पनि गर्न सकिँदैन । खेल क्षेत्रमा गरिने लगानी खर्च होइन, भविष्यमा गरिने लगानी हो भन्ने बुझाइ राज्यमा विकसित हुन आवश्यक छ । विश्वकप २०२६ ले फेरि एकपटक प्रमाणित गरेको छ कि उत्कृष्टता आकस्मिक रूपमा प्राप्त हुँदैन; त्यो दीर्घकालीन दृष्टि, अनुशासन र निरन्तर लगानीको प्रतिफल हो । यही सत्य खेलकुदमा मात्र होइन, राष्ट्र निर्माणका सबै क्षेत्रमा लागू हुन्छ । यदि नेपालले विश्वकपबाट यही पाठ सिक्न सक्यो भने, आजको उत्साही समर्थक पुस्तामध्ये भोलि कुनै दिन विश्व फुटबलको मञ्चमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्ने खेलाडी जन्मिन असम्भव हुनेछैन । विश्वकपको वास्तविक उपलब्धि ट्रफी जित्ने राष्ट्रमा मात्र सीमित हुँदैन; त्यसले बाँकी विश्वलाई आफूलाई बदल्ने प्रेरणा दिनु नै यसको सबैभन्दा ठूलो सफलता हो ।