16 April 2024  |   बुधबार, बैशाख ५, २०८१

प्रतिबन्धित प्लास्टिक माला छ्यापछ्याप्ती

मिसनटुडे संवाददाता
प्रकाशित मितिः आइतवार, कार्तिक ६, २०७९  

मालाहरुको सबैभन्दा बढी कारोबार हुने तिहारमा नेपालगन्ज, कोहलपुर, खजुरा लगायतका बजारमा प्लास्टिकका मालाहरु खुलेआम बिक्रीका लागि राखिएका छन् । जसमा राज्यका कुनै पनि निकायको ध्यान जान सकेको छैन । नेपालगन्जको बागेश्वरी मन्दिर आसपासका पसल तथा गिफ्ट शपहरुमा अहिले पनि प्लास्टिक माला खुलेआम बिक्रीका लागि प्रदर्शनीमा राखिएका छन् ।

नेपालगन्ज ।

वन तथा वातावरण मन्त्रालयले साउन १२ गते प्लास्टिकका फूलगुच्छा, मालामा प्रतिबन्ध लगाउने निर्णय ग¥यो । ‘नेपालभरि प्लास्टिकजन्य फूलगुच्छाको उत्पादन, आयात, बिक्रीवितरण साथै भण्डारण गर्न पूर्णरुपमा रोक लगाउने निर्णय गरेकोले यो सूचना प्रकाशन गरिएको छ,’ मन्त्रालयले प्रकाशन गरेको सूचनामा उल्लेख गरिएको छ । मन्त्रालयले वातावरण संरक्षण ऐन, २०७६ को दफा १५ को उपदफा (६) ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी यस्तो निर्णय गरेको थियो ।

तर, उक्त निर्णय कार्यान्वयन भएन । मालाहरुको सबैभन्दा बढी कारोबार हुने तिहारमा नेपालगन्ज, कोहलपुर, खजुरा लगायका बजार क्षेत्रमा प्लास्टिकका मालाहरु खुलेआम बिक्रीका लागि राखिएका छन् । जसमा राज्यका कुनै पनि निकायको ध्यान जान सकेको छैन । नेपालगन्जको बागेश्वरी मन्दिर आसपासका पसल तथा गिफ्ट शपहरुमा अहिले पनि प्लास्टिक माला खुलेआम बिक्रीका लागि प्रदर्शनीमा राखिएका छन् ।
नेपालको कानुनअनुसार अहिले यी माला किनबेच गर्न मात्रै हैन, आयात र भण्डारण गर्नु पनि दण्डनीय छ ।

आफैंले बनाएको नियम सरकार आफैंले मिचेर यस्ता वस्तुको आयात गर्न दिँदै राजस्व संकलन गर्न ब्यस्त छ भने प्रतिवन्धित भएपनि खुलमखुला कारोबारलाई पनि छुट दिइएको छ । कानुनत राजपत्रमा सूचना प्रकाशित भएपछि यस्तो निर्णय पूर्ण कार्यन्वयनमा आउँछ र यो कानुनसहर लागू हुन्छ ।

प्लास्टिक नकुहिने वस्तु भएकोले यसको दुरगामी असलाई ध्यानमा राख्दै सरकारले देशभरि प्लास्टिकका मालाको उत्पादन, आयात तथा बिक्रीवितरणमा पूर्णरुपमा रोक लगाएको हो । पछिल्लो समय प्लास्टिकजन्य वस्तुको प्रयोग बढ्दो छ । नागरिकको दैनिकीमा अहिले सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने वस्तुका रुपमा पनि प्लास्टिक छ । चाडपर्वमा प्राकृतिक फूलको मालाका सट्टा प्लास्टिकका मालाको प्रयोग भइरहेको छ । एकपटक प्रयोग भइसकेपछि फालिने त्यस्ता मालाले वातावरणमा दूरगामी असर राख्ने गर्छन् ।

प्लास्टिकका माला कसैले प्रयोग गरेको वा बिक्रीवितरण गरेको पाइएमा वातावरण निरीक्षकबाट १५ हजारदेखि २० हजार रूपैयाँसम्म जरिवाना हुने र विभागबाट एक लाखसम्मको जरिवाना हुनेसमेत सूचनामा उल्लेख छ । तर, यसलाई कार्यान्वयन गरिदिने कसले ? जिल्ला प्रशासन कार्यालय बाँकेका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी हरिप्रसाद शर्माले दसैंतिहारलाई लक्षित गर्दै संयुक्त बजार अनुगमन भइरहेको तर, प्लास्टिक मालाको अनुगमन भएको थाहा नभएको बताए । उनले बजार अनुगमन जतिबेला पनि हुनसक्ने भएकोले अब हुने बजार अनुगमनमा यस विषयलाई ध्यानमा राखिने पनि बताए ।

भन्सार र वातावरणबीच स्वार्थको द्वन्द्व 

राजपत्र सूचना निकालेपछि हात बाँधेर बसेको वातावरण विभागले बिहीबार भने यस्ता फूलमाला बिक्री वितरण नगर्न सचेत गराएको थियो ।
विभागले एक सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै यस्तो मालाको कारोबारमा संलग्नलाई एक लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना हुने चेतावनी दिएको छ । तर, बजारबाट फूलमाला जफत गर्ने अधिकार र दायित्व बोकेको विभाग खुरु–खुरु भइरहेको आयात र विक्रीलाई हस्तक्षेप गर्न ‘एक्सन’मा उत्रिने योजनामा भने बनाएको छैन ।

वातावरण विभागका महानिर्देशक नमराज घिमिरेले प्लाष्टिका माला आयातबारे फरक तर्क पेश गरे । सरकारले निकालेको राजपत्रको सूचनामा भदौ एक गतेसम्म एलसी खुलेका यस्ता वस्तुको आयात हुन पाउने व्यवस्था गरेको घिमिरे दाबी गर्छन् । ‘राजपत्रमा स्पष्ट लेखिएको छ, भदौ एक गतेसम्म यस्ता वस्तु आयात गर्न पाइन्छ,’ महानिर्देशक घिमिरेले भने, ‘हामीले भन्सार विभागलाई यसबारे सोध्दा उहाँहरुले भदौ एक पछि एलसी पनि नखुलेको र आयात पनि नभएको बताउनु भएको छ ।’ तर, १२ साउन मा प्रकाशित राजपत्रअनुसार सोही दिनबाट नेपालमा प्लाष्टिकजन्य फूल माला, बुके लगातका सबै प्रकारका वस्तुको उत्पादन, आयात र विक्रीलाई निषेध गरेको थियो ।

भन्सार विभागका अधिकारीहरु राजपत्रमा प्रतिबन्धको सूचना आएपछि पनि आयातको प्रक्रिया सुरु भइसकेका कृत्रिम फूल र मालाको आयात नरोक्न वन तथा वातावरण मन्त्रालयले पत्राचार गरेको दाबी गर्छन् । व्यवसायीको गुनासोका आधारमा भन्दै विभागमा यस्तो पत्र आए पनि भन्सारबाट छुटाएर आयात गर्न दिइएको भन्सार विभाग स्रोतको दाबी छ ।

प्लाष्टिकका फूलको मालाको आयातमा प्रतिबन्ध नै नरहेको भन्सार कार्यालयका अधिकारीहरु बताउँछन् ।नेपालगन्ज भन्सार कार्यालयका एक अधिकृतले कृत्रिम फूलको माला आयात गर्न कानुनले नरोकेको र आयात खुला रहेको बताए । ‘प्लाष्टिकका फूल आयात गर्न पाइन्छ, आयात प्रतिबन्ध छैन,’ उनले भने, ‘भन्सारले रोकेको जस्तो लाग्दैन ।’

प्रकाशित मितिः आइतवार, कार्तिक ६, २०७९     8:23:11 AM  |