बंगालको खाडीमा विकसित चक्रवात ‘अर्नब’को सम्भावित प्रभावले नेपालमा वर्षा, हावाहुरी र हिमपातको जोखिम बढाएको छ । मनसुन सकिएर मौसम सामान्य बन्दै गएको अवस्थामा विकसित यो मौसमी प्रणालीले जनजीवन, कृषि, यातायात र पर्यटन क्षेत्रमा असर पार्न सक्छ । कात्तिक १२ देखि १४ गतेसम्म विशेष सतर्कता अपनाउन गरिएको आग्रहलाई सामान्य मौसमी सूचनाका रूपमा लिनु हुँदैन । सम्भावित जोखिमलाई समयमै बुझेर सावधानी अपनाउनु नै विपद्बाट हुने जनधनको क्षति न्यूनीकरण गर्ने प्रभावकारी उपाय हो । चक्रवात नेपालमा प्रत्यक्ष प्रवेश गर्ने प्रणाली नभए पनि यसको प्रभावले नेपालको मौसम प्रभावित हुन सक्छ । सम्भावित मौसमी अवस्थाअनुसार कोशी, मधेश, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका विभिन्न स्थानमा वर्षा, चट्याङ र हावाहुरीको जोखिम छ । उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा हिमपात र हिमपहिरोको जोखिमसमेत रहन सक्छ । मौसमको प्रतिकूलता सबै ठाउँमा समान नदेखिए पनि स्थानीय अवस्था र जोखिमको प्रकृति फरक हुने भएकाले कुनै क्षेत्रले आफू सुरक्षित रहेको ठानेर लापरबाही गर्नु उचित हुँदैन । नेपालको भौगोलिक बनावट र कमजोर पूर्वाधारका कारण सामान्य वर्षाले पनि कतिपय स्थानमा ठूलो क्षति निम्त्याउने गरेको छ । पहाडी क्षेत्रमा पहिरो खस्ने, सडक अवरुद्ध हुने र नदी तथा खोलामा पानीको सतह बढ्ने जोखिम रहन्छ । तराईमा डुबान, जलमग्नता र आवागमनमा अवरोध हुन सक्छ ।
हिमाली क्षेत्रमा हिमपातका कारण पदयात्रा र उद्धार कार्य कठिन बन्न सक्छ । मौसमको प्रतिकूलता एकैपटक सबै ठाउँमा समान नदेखिए पनि सम्भावित जोखिमलाई बेवास्ता गर्दा क्षति बढ्न सक्छ । यसबाट सबैभन्दा पहिले किसान प्रभावित हुन सक्ने देखिन्छ । धानबाली भित्र्याउने समय भएकाले खेतमा पाकेको धान, काटेर सुकाइएको बाली र भण्डारण गर्न बाँकी उत्पादनलाई वर्षाबाट जोगाउनु आवश्यक छ । किसानले मौसमको पूर्वानुमान हेरेर बाली भित्र्याउने कामलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । काटिएको धान खुला ठाउँमा छ भने सुरक्षित स्थानमा सार्ने र भण्डारण गरिएको अन्नमा पानी पस्न नदिने व्यवस्था गर्नुपर्छ । कृषि उत्पादनमा हुने क्षति किसानको आम्दानीमा मात्र सीमित रहँदैन, यसले खाद्यान्न आपूर्ति र बजार मूल्यमा समेत प्रभाव पार्न सक्छ । सरकार र सम्बन्धित निकायको जिम्मेवारी सूचना जारी गरेर मात्र पूरा हुँदैन । सम्भावित जोखिम भएका बस्ती, नदीकिनार, पहिरो प्रभावित क्षेत्र र कमजोर भौतिक संरचनाको पहिचान गरी आवश्यक तयारी गर्नुपर्छ । स्थानीय तहले विपद् व्यवस्थापनका संयन्त्र सक्रिय राख्ने, उद्धार सामग्री तयारी अवस्थामा राख्ने, जोखिममा रहेका परिवारलाई समयमै जानकारी दिने र आवश्यक परे सुरक्षित स्थानमा सार्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ । प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, स्वास्थ्य संस्था, स्थानीय प्रशासन र स्वयंसेवकबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक छ । सडक तथा हवाई यातायात सञ्चालन गर्दा मौसमको अवस्थालाई प्राथमिकतामा राखिनुपर्छ ।
नागरिकको सतर्कता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ ।
आधिकारिक मौसम पूर्वानुमान र चेतावनी नियमित रूपमा हेर्ने, नदी तथा खोलाको किनारमा नजाने, बाढी आएको बाटो पार नगर्ने र जोखिमपूर्ण अवस्थामा अनावश्यक यात्रा नगर्ने बानी बसाल्नुपर्छ । उच्च हिमाली क्षेत्रमा पदयात्रा गर्ने पर्यटक, पथप्रदर्शक र व्यवसायीले मौसम अनुकूल नभएसम्म यात्रा स्थगित गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ । सामाजिक सञ्जालमा फैलिने अपुष्ट सूचनाभन्दा सम्बन्धित निकायबाट जारी आधिकारिक जानकारीमा विश्वास गर्नुपर्छ । विपद् आएपछि उद्धार र राहतमा ठूलो स्रोत खर्च गर्नुभन्दा विपद् आउनुअघि गरिने तयारी कम खर्चिलो र प्रभावकारी हुन्छ । चक्रवातको सम्भावित प्रभावलाई त्रास फैलाउने विषय होइन, सचेत हुने अवसरका रूपमा लिनुपर्छ । मौसम पूर्वानुमान परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले पछिल्लो सूचना निरन्तर पछ्याउनु आवश्यक छ । समयमै सूचना, जिम्मेवार प्रशासन र सचेत नागरिकको साझा प्रयासले मात्र सम्भावित क्षतिलाई न्यून गर्न सकिन्छ । पूर्वतयारीलाई औपचारिकतामा सीमित नराखी व्यवहारमा उतार्नु अहिलेको आवश्यकता हो । विपद् व्यवस्थापनको वास्तविक परीक्षा संकट आउँदा मात्र होइन, संकट आउनुअघि गरिने तयारीमा हुन्छ । त्यसैले सम्बन्धित निकायले चेतावनीलाई कार्यान्वयनमा उतार्ने र नागरिकले सावधानीलाई व्यवहारमा अपनाउने संस्कार विकास गर्नुपर्छ । प्रकृतिजन्य जोखिम पूर्णतः रोक्न नसकिए पनि पूर्वतयारी, समन्वय र जिम्मेवार व्यवहारबाट क्षति उल्लेख्य रूपमा घटाउन सकिन्छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्