नेपाल–भारत सीमा नजिक भारतको रुपैडिहास्थित नेपालगन्ज रोड रेलवे स्टेसनबाट वाराणसीसम्म रेल सेवा सुरु हुनु पश्चिम नेपालका लागि मात्र नभई समग्र नेपाल–भारत सम्बन्धका दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण घटनाक्रम हो । सीमावर्ती क्षेत्रमा पूर्वाधार विस्तार हुँदा त्यसको प्रभाव सीमापारि मात्र सीमित रहँदैन । मानिसको आवागमन, व्यापार, पर्यटन, रोजगारी र सामाजिक सम्बन्धमा त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव पर्छ । त्यसैले रुपैडिहाबाट सुरु भएको नयाँ रेल सेवाले नेपालका लागि पनि नयाँ सम्भावनाको ढोका खोलेको छ । रुपैडिहा नेपालगन्जसँग जोडिएको प्रमुख भारतीय बजार हो । नेपालगन्ज हुँदै पश्चिम नेपालका ठूलो सङ्ख्याका नागरिक भारतका विभिन्न सहरमा उपचार, शिक्षा, रोजगारी, व्यापार तथा धार्मिक यात्राका लागि जाने गर्छन् । अब रुपैडिहाबाट वाराणसीलगायतका भारतीय सहरसम्म रेलको सहज पहुँच भएपछि लामो दूरीको यात्रामा थप विकल्प प्राप्त भएको छ । सडक यातायातमा मात्र निर्भर यात्रुले रेलमार्ग रोज्न पाउनेछन् । यसले यात्राको सहजता बढाउनुका साथै सीमावर्ती क्षेत्रमा यात्रुसम्बन्धी आर्थिक गतिविधि पनि बढाउन सक्छ । यसको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष व्यापार हो ।
नेपालगन्ज–रुपैडिहा नाका पश्चिम नेपालको भारतसँगको व्यापारिक सम्बन्धको महत्वपूर्ण आधार हो । रेल सेवाले भारतीय बजारसँगको सम्पर्क विस्तार गरेमा नेपाली व्यवसायीका लागि नयाँ बजार पहिचान गर्न र व्यापारिक आवागमन सहज बनाउन सहयोग पुग्न सक्छ । यात्रुको आवागमन बढेसँगै होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, पर्यटन तथा अन्य सेवामूलक व्यवसायमा पनि सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ । सीमावर्ती अर्थतन्त्र चलायमान बनाउन यस्तो पूर्वाधार उपयोगी बन्न सक्छ । धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनका दृष्टिले पनि रेल सेवाको महत्व कम छैन । वाराणसी, अयोध्या र गोरखपुरजस्ता गन्तव्यसँग सहज सम्पर्क हुँदा नेपालबाट भारत जाने तीर्थयात्रीको सङ्ख्या बढ्न सक्छ । त्यसको अर्थ नेपालले पनि आफ्ना धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यलाई भारतीय बजारसँग जोडेर लाभ लिन सक्ने अवसर हो । दुई देशबीचको जनस्तरको सम्बन्ध अझ सुदृढ बनाउन पनि सहज यातायातले भूमिका खेल्छ । तर अवसर आफैँ उपलब्धिमाथि परिणत हुँदैन । भारतले रुपैडिहासम्म रेल पूर्वाधार विस्तार गरिरहँदा नेपालतर्फको तयारी कस्तो छ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण छ ।
रेल चढ्न रुपैडिहा पुग्ने नेपाली यात्रुको सङ्ख्या बढेमा नेपालगन्ज–रुपैडिहा सडक, सीमा नाका, पार्किङ, सार्वजनिक यातायात तथा यात्रु सहजीकरणमा चाप बढ्न सक्छ । अहिलेको पूर्वाधारले नै बढ्दो आवागमन धान्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने विषयमा समयमै अध्ययन आवश्यक छ । नेपालगन्जलाई केवल सीमा नाकाका रूपमा हेरेर पुग्दैन । यसलाई पश्चिम नेपालको व्यापार, पर्यटन र यातायातको क्षेत्रीय केन्द्रका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ । त्यसका लागि सीमा पूर्वाधार सुधार, व्यवस्थित सार्वजनिक यातायात, यात्रु सूचना केन्द्र, पार्किङ तथा सुरक्षा व्यवस्थालाई आधुनिक बनाउनुपर्छ । व्यापार सहजीकरण र सीमा आवागमनलाई प्रविधिमैत्री बनाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ । रुपैडिहासम्म रेल आइपुगेको अवसरलाई नेपालले दीर्घकालीन रणनीतिसँग जोड्नुपर्छ । भारतसँगको सम्पर्क बढ्दै जाँदा नेपालले आफ्नो उत्पादन भारतीय बजारसम्म पु¥याउने, पर्यटक भित्र्याउने र सेवा क्षेत्र विस्तार गर्ने योजना पनि अघि बढाउनुपर्छ । नेपालले समयमै आवश्यक पूर्वाधार र नीति सुधार गर्न सके यो रेल सेवा सीमापारि जाने यात्रुको साधन मात्र नभई पश्चिम नेपालको व्यापार, पर्यटन र आर्थिक विकासको नयाँ सेतु बन्न सक्छ । सीमापारि बनेको पूर्वाधारको उपयोग गर्ने क्षमता नेपालले देखाउन सक्नुपर्छ । त्यसका लागि सरकारी निकायबीच प्रभावकारी समन्वय, निजी क्षेत्रको सक्रियता र स्पष्ट कार्ययोजना आवश्यक छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्