13 July 2024  |   शनिबार, असार ३०, २०८१

उन्नत प्रविधिबाट दोब्बर धान उत्पादन

मिसनटुडे संवाददाता
प्रकाशित मितिः शनिबार, अशोज २०, २०८०  

कञ्चनपुर ।

वेदकोट नगरपालिका–८ का रणबहादुर मल्ल सेवानिवृत्त कृषि अधिकृत हुन्, जो लिजमा जग्गा लिएर उन्नत प्रविधिको प्रयोग गरी कम मिहिनेतमै बढी धान उत्पादनमा लागेका छन् ।

धानको उत्पादन बढाउनका लागि उनले छरुवा धान खेती प्रणाली (डिआरएस) अपनाएका छन् । रोपेको धानभन्दा खेतमा छरेको धान फस्टाउँदो छ । कृषक मल्लले चिस्यानयुक्त खेतमा उपकरणको सहायताले सिधै उन्नत जातको युएस ३०५ जातको धान छरेका हुन् ।

‘यस प्रविधिबाट धान रोप्न खेत हिल्याउनु पर्दैन,’ कृषक मल्ल भन्छन्, ‘रोपाहारको खोजी गरी खेतमा धान रोप्नुभन्दा सिधै खेतमा सिड ड्रिल मेसिन प्रयोग गरी धानको बिउ र मल राख्ने गरिन्छ ।’ परम्परागत विधिको तुलनामा यस प्रविधिबाट लगाइएको धान खेतीको लागत खर्च तीन गुणाले कम हुने गर्दछ ।

एक बिघा जग्गामा परम्परागत विधिमा लगाइएको धानभन्दा यस प्रविधिबाट लगाइएको धानका लागि १५ हजारदेखि २० हजार कम लागत लाग्ने गरेको उनी बताउँछन् । ‘छरुवा विधिबाट लगाइएको धानको बालामा ३ सय ८० देखि ४ सय दाना लागेका छन्,’ कृषक मल्ल भन्छन्, ‘परम्परागत विधिबाट रोपाइँ गरी लगाइएको धानमा अधिकमा १ सय ६० दाना मात्रै छन् । यो प्रविधिबाट लगाइएकोे धानको उत्पादन दोब्बरले बढी भएको छ ।’

चार बिघा जग्गामा छरुवा विधिबाट धान खेती गरेका उनले धानको उत्पादन बढ्दो रूपमा रहेकाले अर्को वर्ष बढी जग्गा लिजमा लिएर धान खेती गर्ने सोच बनाएको बताए । कृषक मल्लकै प्रेरणाले बेदकोट नगरपालिका–३ का किसान दीपेन्द्र रावलले पनि छरुवा विधि प्रयोग गरी एक हेक्टर जमिनमा धान खेती गरेका छन् । उपकरणको प्रयोगबाट खेतमा धान छर्न थालेपछि छिमेकीले जग्गा बाँझो राख्ने भो भनेर मुखामुख गरेको उनी सम्झन्छन् ।

‘धानका बोटले गाँड फोडेर जब बाला लाग्न सुरु भए मुखामुख गर्नेहरू यसै प्रविधिको प्रयोग गरी अर्को वर्षदेखि धान खेती गर्छौं भन्न थालेका छन्,’ रावल भन्छन्, ‘अर्को वर्षदेखि छिमेकका २५ किसानले पनि यही प्रविधिबाट धान खेती गर्ने भएका छन् ।’ विगतमा डेढ बिघा जग्गामा परम्परागत रूपमा रोपाइँ गरेर धान खेती गर्दा मुस्किलले २० देखि २२ बोरा मात्रै धान उत्पादन हुने गरेको उनले बताए ।

आधुनिक तरिकाले थोरै श्रममा धान खेती गर्दा यस वर्ष धानको उत्पादन बढेर दोब्बर बढी हुनेमा उनी विश्वस्त छन् । ‘खेतमा झुलेका धानका बाला हेर्न दैनिक खेतमा पुग्ने गरेको छु,’ कृषक रावल हौसिँदै भन्छन्, ’यसरी खेतमा धान झुलेको पहिलोपटक नै हो, लोभलाग्दो छ, नगरपालिकका कृषि जेटिए पनि हप्तामा एकपटक धान नियाल्नका लागि पुग्ने गरेका छन् ।’

पहिलो वर्ष भएकाले झारपात व्यवस्थापन भनेजस्तो गर्न नसकिएको उल्लेख गर्दै उनी अर्को वर्षदेखि व्यवस्थित तरिकाले खेती गरी बढी उत्पादन लिने बताउँछन् । यस प्रविधिबाट धान खेती गर्दा प्रतिहेक्टर ५ मेट्रिकटन धान उत्पादन हुने कृषक मल्लको भनाइ छ ।

थोरै सिँचाइ गरे पुग्ने, कम बिउ लाग्ने, न्यून श्रमशक्ति प्रयोग हुने भएकाले यस प्रविधिमा धान खेती गर्दा लागत खर्च घट्ने उनी बताउँछन् ।
‘जलवायु परिवर्तका कारण मनसुनी वर्षा ढिलो हुँदै आएकाले परम्परागत प्रविधिले धानबाली प्रणालीमा नकारात्मक असर गरेको छ,’ उनी भन्छन्, ‘यस्तो अवस्थामा छरुवा धान खेती प्रविधि उपयुक्त छ ।’

बर्सात्का बेला डिआरएस प्रविधिमा धान खेती र हिउँदमा रैथाने जातको आलु खेती गरी आम्दानी लिँदै आएका कृषक मल्ल वर्षमा दुवै खेतीबाट १५ देखि २० लाख रुपैयाँ आम्दानी हुने गरेको बताउँछन् । उन्नत प्रविधिमा खेती गर्नका लागि प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना कार्यान्वयन कञ्चनपुर इकाइले मलखाद र बिउमा सहयोग पु¥याउँदै आएको छ ।

प्रकाशित मितिः शनिबार, अशोज २०, २०८०     11:14:59 AM  |