22 May 2024  |   बिहिबार, जेष्ठ १०, २०८१

नेपालगन्जको लक्ष्मीनारायण मन्दिरमा १८ वर्षदेखि एउटै समिति, आयव्यय गुपचुप

मिसनटुडे संवाददाता
प्रकाशित मितिः सोमवार, भदौ १३, २०७९  

मन्दिरको पुजास्थलकै एक छेउमा उदासिन सम्प्रदायका साधुले आफ्नो आश्रयस्थल बनाउन बाध्य छन् । भान्सा व्यवस्थित छैन । पुजास्थलसँगै जोडेर बनाइएको कोठामा खाना पकाउनुपर्ने अवस्था छ । मन्दिरको रंगरोगन नियमितरुपमा हुन नसक्दा कुरूप बनेको छ । सडक निर्माण गर्दा भत्केको मन्दिरको पर्खाल पुनर्निर्माण पनि गरिएको छैन ।

वीरेन्द्र जैसी । नेपालगन्ज ।

नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ८ रानीतलाउको छेवैमा अवस्थित छ, ‘लक्ष्मीनारायण भगवान् मन्दिर ।’ करिब एक सय ५० वर्ष पुरानो मानिएको उक्त मन्दिर नेपालगन्जको एक पुरातात्विक र धार्मिक पर्यटनका दृष्टिले सम्भावना भएको मन्दिर हो ।

उक्त मन्दिरको स्थापनाको वास्तविक मिति यकिन नभए पनि उक्त मन्दिरको अवशेषको नमुना परीक्षणको नतिजाअनुसार करिब एक सय ५० वर्ष पुरानो रहेको अनुमान गरिएको छ । नेपालगन्जका धेरै भक्तजनको आस्थाको केन्द्र रहेको उक्त मन्दिरको अवस्था भने हाल दयनीय छ ।

रानीतलाउसँग जोडेर पर्यटकीय क्षेत्रको रुपमा विकास गर्न सकिने प्रचुर सम्भावना रहेको उक्त मन्दिर गुमनाम जस्तै बनेको छ ।
तत्कालीन समयमा नेपालगन्जकै दाताहरुले जग्गा दान गरेर स्थापना गरिएको उक्त मन्दिरसँग विभिन्न १० कित्तामा गरी करिब नौ बिघा जमिन सम्पत्तिको रुपमा थियो । अहिले त्यसमध्ये करिब चार बिघामा मोही कायम भएपछि पाँच बिघाजति जमिन मन्दिरको नाममा छ । मन्दिरका आस्थावान्हरु पनि धेरै छन् । तर मन्दिरको व्यवस्थापन चुस्त नहुँदा मन्दिरको सम्पत्तिको सदुपयोग हुन सकेको छैन भने मन्दिरको सम्पत्ति नै जोखिममा रहेको स्थानीयहरु बताउँछन् ।

उक्त मन्दिरको नेपालगन्जमा मन्दिर परिसरमै एक बिघा १९ कठ्टा ११ धुर जमिन छ भने कोहलपुरको रझेनामा सात बिघा १३ धुर जमिन छ । तर उक्त जमिनको अधिकांश हिस्सा प्रयोगविहीन अवस्थामा छ । प्रयोग भएको जमिनको पनि उपयुक्त लाभ मन्दिरले लिन सकेको छैन ।
मन्दिरको सम्पत्तिको सदुपयोग गर्न सकेमा उक्त मन्दिरलाई पर्यटकीय र धार्मिक दृष्टिकोणले आकर्षकस्थल बनाउन सकिने सम्भावना छ । मन्दिर परिसरमा अहिले पनि हरियालीयुक्त शान्त वातावरण छ ।

तर, त्यसको लागुऔषध दुव्र्यसनीहरुले दुरुपयोग गरिरहेका छन् । मन्दिर मर्मत सम्भारको अभावमा जीर्ण बन्दै गएको छ । मन्दिरको पुजापात्र जीर्ण बनेको छ । भान्सा र साधु सन्तहरुको लागि बस्ने उपयुक्तस्थल बनाइएको छैन । मन्दिरको पुजास्थलकै एक छेउमा उदासिन सम्प्रदायका साधुले आफ्नो आश्रयस्थल बनाउन बाध्य छन् ।

भान्सा व्यवस्थित छैन । पुजास्थलसँगै जोडेर बनाइएको कोठामा खाना पकाउनुपर्ने अवस्था छ । मन्दिरको रंगरोगन नियमितरुपमा हुन नसक्दा कुरूप बनेको छ । सडक निर्माण गर्दा भत्केको मन्दिरको पर्खाल पुनर्निर्माण पनि गरिएको छैन । मन्दिरमा एक गौशाला छ । एकजना साधुसहित करिब पाँचजना मन्दिरमा आश्रित छन् । ती सबैका लागि र आगन्तुक साधु सन्तहरुको खानपिन र आतिथ्यताका लागि समितिले मासिक २० हजार रुपैयाँ मात्रै दिने गरेको छ । यसले सामान्य खर्च पनि नधान्ने गरेको मन्दिरको अवस्थाबारे चासो राख्ने एकजना भक्तजनले बताए ।

मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष ओमप्रकाश आजाद भने मन्दिरको सम्पत्ति जोगाउनमा आफूहरुको धेरै समय खर्चिएको बताउँछन् । एकजना उदासिन सम्प्रदायका साधुले तीन बिघा आठ कठ्टा बढी जमिन आफ्नो नाममा गराउन खोजेकोमा त्यसको प्रतिवाद गर्दै आफूले विभिन्न कार्यालय धाएर अन्तमा मन्दिरको नाममा ल्याउन सफल भएको उनले बताए । ‘हामी नभएको भए मन्दिरको जमिन उहिल्यै व्यक्तिको नाममा गइसक्ने थियो,’ उनले भने, ‘हामीले अनेक संघर्ष गरेर मन्दिरको जमिन यकिन गराएका छौँ । अब यसलाई कसरी सदुपयोग गर्ने भन्ने काम बाँकी छ ।’

अहिले आजादलाई नै कोहलपुरको रझेनामा रहेको सात बिघा जमिनमध्ये चार बिघामा मोही कायम गराएको आरोप स्थानीयहरु लगाउँछन् । तर उक्त जमिन आफूले नभइ मोही दाबीकर्ताहरुको निवेदनका आधारमा मालपोतले कायम गरिदिएको आजाद बताउँछन् । उक्त जमिनमा मालपोत कार्यालयले २०७५ सालमा मोही कायम गरिदिएको थियो । मालपोत कार्यालय बाँकेका प्रमुख छविलाल सुनारका अनुसार पहिले कोही व्यक्तिले मन्दिरको नाममा जग्गा दान गरेको भए र त्यसबखत उक्त जमिनमा मोही रहेको भए मोही हक लाग्ने नियम रहेको बताए ।

१८ वर्षदेखि एउटै समिति, आयव्यय गुपचुप

लक्ष्मीनारायण मन्दिरमा १८ वर्षदेखि एकै व्यवस्थापन समिति छ । राप्रपा नेता ओमप्रकाश आजाद उक्त मन्दिरको व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष हुन् । आजाद बागेश्वरी मन्दिर गुठी व्यवस्थापन समितिको उपाध्यक्ष र केन्द्रीय गुठी व्यवस्थापन समितिको केन्द्रीय सदस्यसमेत छन् । उनको नेतृत्वमा २०६१ सालदेखि एउटै व्यवस्थापन समितिले काम गरिरहेको छ । हरेक दुई वर्षमा अधिवेशन गरेर नयाँ कार्यसमिति चुन्नुपर्ने व्यवस्था समितिको विधानमा छ । तर, २०७५ सालयता समितिले नियमित अधिवेशन पनि गरेको छैन ।

उक्त मन्दिरको सम्पत्तिमा आँखा लगाउने श्रृंखला लामो समयदेखि चल्दै आएको स्थानीयहरु बताउँछन् । २०६१ सालमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयले तीनवटा समितिहरुले उक्त मन्दिरको व्यवस्थापन समिति आफूहरु भएको भन्दै दाबी गरेपछि आजादको अध्यक्षताको समितिलाई आधिकारिकता दिएको थियो । उक्त समितिमा अरु समितिका पदाधिकारीहरुलाई पनि समावेश गरिएको आजाद बताउँछन् ।

त्यसपछिका अधिवेशनमा सबैले आफूलाई नै अध्यक्षमा प्रस्ताव गर्ने गरेकोले आफ्नो नेतृत्व अहिलेसम्म रहेको आजादको भनाइ छ । पछिल्लो समय कोरोना महामारी र अन्य विविध कारणले नियमितरुपमा अधिवेशन गर्न नसकिएको उनले बताए । अहिले उक्त मन्दिरका भक्तजनहरु आजादको नेतृत्व परिवर्तन गरेर नयाँ समिति बनाउनुपर्ने माग गरिरहेका छन् ।

मन्दिर व्यवस्थापन समितिको २०७५ सालयता नवीकरण पनि हुन सकेको छैन । साथै संस्थाको अडिटलगायत आयव्यय सार्वजनिक गर्ने काम पनि हुन सकेको छैन । मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष आजाद नेपालगन्ज वडा नम्बर ८ का निवर्तमान वडाध्यक्ष सुरेन्द्र गुप्ताको व्यक्तिगत स्वार्थका कारण संस्था दर्ता हुन नसकेको आरोप लगाउँछन् ।

अध्यक्ष गुप्ताले मन्दिरको जमिनमा तरकारी मण्डी स्थापना गर्न प्रस्ताव गरेको र उक्त प्रस्ताव नमानेपछि उनले वडाबाट नवीकरण सिफारिस नभएसम्म नवीकरण नगर्न पत्र लेखेपछि सबै काम ठप्प भएको आजादले बताए । निवर्तमान वडाध्यक्ष गुप्ता भने आजादलगायतले मन्दिरको आयव्यय र हरहिसाब सार्वजनिक नगर्ने, सम्पत्तिको हिनामिना गर्न खोजेकोलगायत गुनासो आएपछि उक्त निर्णय लिइएको बताउँछन् ।

गुप्ताले २०७५ साल ६ महिना ८ गते नगरपालिकालाई लेखेको उक्त पत्र अहिलेसम्म फुकुवा गरिएको छैन । अहिले आफूहरु बाँकी रहेका वर्षको अडिट गराइरहेको र केही दिनमै अधिवेशन र आयव्यय सार्वजनिकलगायतका कामहरु गर्ने बताउँछन् ।

अध्यक्ष आजादले सबै आय बंैक खातामा जाने गरेको र हाल खातामा १९ लाख ७० हजार बढी रकम मौज्दात रहेको मिसन टुडेलाई जानकारी दिएका छन् । यसबीचमा मन्दिरका साधु सन्त र नियमति खर्चका लागि मासिक २० हजार अलावा गौशाला निर्माण, गौशाला सञ्चालनलगायतका खर्चहरु मात्रै भएको र अरु सबै आय सुरक्षित रहेको उनले बताएका छन् ।

जग्गा न्यून मूल्यांकनमा भाडामा

लक्ष्मीनारायण मन्दिरको दक्षिणपट्टि, रानीतलाउ सब्जी मण्डीको पूर्वपट्टि सडकको किनारामा तरकारीका पसलहरु छन् । ती पसलहरु भएको जमिन सबै लक्ष्मीनारायण मन्दिरको हो । मन्दिर व्यवस्थापन समितिले २०७४ सालबाट करिब दुई कठ्टा जग्गा भाडा दिएको थियो । मन्दिर व्यवस्थापन समिति आफैँले दुई फरक पक्षसँग गरेको भाडा मूल्यांकन मेल खाँदैन ।

समितिले मन्दिरको छेवैमा तीनवटा सटर निर्माण गरेर एकजना स्थानीयलाई भाडामा दिएको छ । ती सटरबाट मन्दिरले ३३ हजार मासिक भाडा लिने सम्झौता गरिएको छ । अर्काेतिर ती सटरसँगै जोडिएको दक्षिणतर्फको जमिन स्थानीय निजामुद्दीन कबडियालाई भाडामा दिइयो । उक्त जमिनमा कबडियाले टिनका छाप्राहरु बनाए । करिब १७ वटा टिनका घुम्ती शैलीका छाप्राहरु त्यहाँ रहेका छन् । ती छाप्राबाट २०७४ देखि २०७९ असारसम्म मात्र ४० हजार मासिकरुपमा मन्दिरले भाडा लिने सम्झौता ग¥यो ।

उक्त सम्झौतालाई २०७९ साउन १ गते नवीकरण गर्दै समितिले मासिक एक लाख भाडा तिर्नुपर्ने सम्झौता गराएको छ । तर यो मूल्यांकन पनि सोही ठाउँमा चलिरहेको रेटसँग मेल खाँदैन । ती छाप्राहरु रहेको अर्काेपट्टिका स्थानीय व्यापारीहरुले जमिन भाडामा लिएर आफैँले संरचना बनाएर व्यापार गर्दा पनि कम्तिमा १० हजार भाडा तिर्नुपरिरहेको बताए ।

यदि उक्त मूल्यांकनअनुसार भाडा तोक्ने हो भने मन्दिरले न्यूनतम एक लाख ७० हजार मासिक भाडा पाउने देखिन्छ । अध्यक्ष आजाद भने त्यहाँ रहेका सटरमध्ये अधिकांशमा व्यापार नहुने गरेको बताउँछन् । अर्काेतिर ती व्यक्तिले बनाएका संरचनाहरु अबको पाँच वर्षमा मन्दिरको सम्पत्ति हुने सम्झौता रहेकोले पनि कम मूल्यांकनमा भाडा सम्झौता गरिएको उनको भनाइ छ । तर मन्दिरका भक्तजनहरु अध्यक्ष र व्यापारीको मिलोमतोमा कम मूल्यांकन गरिएको दाबी गर्छन् ।

‘मन्दिरको विकासका लागि तयार छौँ’
ओमप्रकाश आजाद
अध्यक्ष, लक्ष्मीनारायण मन्दिर व्यवस्थापन समिति

हामी मन्दिरको विकास प्रवद्र्धनका लागि तयार छौँ । हामी नभएको भए मन्दिरको जमिन उहिल्यै व्यक्तिको नाममा गइसक्ने थियो । हामीले अनेक संघर्ष गरेर मन्दिरको जमिन यकिन गराएका छौँ । अहिले पनि यसमा धेरै मानिसहरुको आँखा छ । अब यसलाई कसरी संरक्षण र सदुपयोग गर्ने भन्ने प्रश्न छ ।

अहिले मलाई नै कोहलपुरको रझेनामा रहेको सात बिघा जमिनमध्ये चार बिघामा मोही कायम गराएको आरोप लगाइरहेका छन् । त्यो त सबै मालपोतले गर्ने काम हो । मैले त मोही कायम नहोस् भनेरै प्रयास गरेको थिएँ ।

कोरोना र विविध कारणले रोकिएका प्रक्रिया हामी केही दिनमै पूरा गर्छाैँ । यसलाई बागेश्वरी मन्दिर र रानीतलाउसँग जोडेर, आकर्षक बनाएर पर्यटकीय केन्द्र बनाउने गरी गुरुयोजना बनाउन आवश्यक छ । जुनसुकै निकायलाई पनि हामी यस सम्बन्धमा सहकार्य गर्न तयार छौँ ।

प्रकाशित मितिः सोमवार, भदौ १३, २०७९     12:57:12 PM  |